Willem Post

'Bush is Republikeinse Kennedy'

door Harrie van Veen

"Als ik in Amerika ben, heb ik altijd het gevoel dat er iets in de lucht hangt. Waarschijnlijk is het the way of life, die alle Amerikanen delen: de grote vrijheid en tegelijkertijd het besef dat je het wel allemaal zelf moet doen. Ze hebben allemaal een avonturiermentaliteit die ze voortstuwt. Elke taxichauffeur zal je vertellen dat hij nu nog zes dagen per week in de auto zit, maar er tegelijkertijd bij zeggen dat hij over vijf of tien jaar een eigen bedrijf heeft en een ander voor zich laat rijden."
 

Willem Post, historicus en Amerika-commentator bij Netwerk, de TROS-Nieuwsshow en Het Parool en auteur van een aantal boeken over de Verenigde Staten, schetst de mythe van de American Dream, die voor de meeste Amerikanen ook altijd een droom blijft. "Het is een spijkerharde maatschappij, maar tegelijk zijn de Amerikanen heel vriendelijk in het sociale verkeer. Dat is het dubbele van Amerikanen: ze zijn vriendelijk en idealistisch in een keiharde omgeving. En dat maakt het interessant om je met het land bezig te houden. Daarnaast zijn er natuurlijk de enorme contrasten tussen een dorp in Texas en New York City".

Wat Nederlanders te weinig hebben, hebben Amerikanen te veel, zegt Post die beroepshalve veel in de VS verblijft, maar er vanwege de hardheid van het land niet wil wonen. Hij doelt op de waarde die Amerikanen hechten aan vrijheid en democratie. Nederlanders bekommeren zich daar in de ogen van Post nauwelijks om. "Voor Amerikanen zijn dat echt issues", vertelt Post. "Ze praten erover en willen de vrijheid en democratie ook daadwerkelijk verdedigen."

Streven naar geluk
De enorme waarde die de Amerikanen hechten aan vrijheid en democratie komt voort uit de Onafhankelijkheidsverklaring van 1776 en de Grondwet, legt Post uit. Daarin werd, in de ogen van de Amerikanen, voor het eerst in de geschiedenis gesteld dat elk mens gelijk is en het recht heeft om zijn eigen geluk na te streven. "Nederlanders lijken nauwelijks te geven om hun grondwet, voor Amerikanen zijn die twee documenten bijna heilig."

Post was enkele jaren geleden aanwezig bij de viering van Onafhankelijkheidsdag op de Mall in Amerikaanse hoofdstad. Daar staan de monumenten van een groot aantal presidenten en onder meer ook het Vietnam-monument. Een zeer patriottisch gebeuren, blikt Post terug, maar erg indrukwekkend. "Eén miljoen Amerikanen, progressief en conservatief, arm en rijk komen dan samen bij een grote barbecue en zingen dan samen het volkslied."

Maar de vaderlandsliefde is na de aanslagen in New York en Washington wel erg ver doorgeslagen, vindt hij. "Wat er nu in de VS gebeurt, is heel on-Amerikaans. Overal in het land zie je camera's en detectiepoortjes. En dat in het land of the free! Zelfs bij het Vrijheidsbeeld hangen camera's." Dat de Amerikanen angstig zijn geworden, wil Post niet zeggen, maar tijdens zijn recente bezoeken aan de VS merkte hij wel dat een onderhuidse waakzaamheid zich van hen meester heeft gemaakt.

Slachtbank

Hij noemt voorbeelden waaruit dat blijkt: mensen die op de freeway iets sneller gaan rijden als ze een vrachtwagen passeren omdat die immers een rijdende bom kan zijn, een oude vrouw die Mount Rushmore (de uit de rotsen uitgehakte hoofden van vier presidenten) juist nu bezoekt om de aangekondigde terreuraanslagen voor te zijn, de terrorcolor (de kleurenaanduiding voor terroristische dreigingen) die de voorpagina van sommige dagbladen sieren.

Niet verwonderlijk, vindt Post, want 11/9 was natuurlijk niet niks. "Dat de president op die dag als opgejaagd wild door het luchtruim vloog omdat hij niet kon landen, heeft de Amerikanen diep vernederd."

Een reactie kon niet uitblijven. Het zit in de Amerikaanse natuur gebakken, stelt Post. "Wij zouden misschien fatalistischer opstellen omdat wij denken dat je toch weinig tegen aanslagen kan doen. Voor Amerikanen is zo'n gedachtegang onacceptabel. Die vinden nadrukkelijk dat je wel wat moet doen. Ze laten zich niet naar de slachtbank leiden."
 

Monica Lewinsky
En dus bombardeerden de Amerikanen Afghanistan. Daarna trokken ze Irak binnen om er voorlopig te blijven. Hoewel er in de VN veel kritiek was op de Amerikaanse plannen om Irak aan te vallen, waren er nauwelijks dissidente geluiden te horen in de VS zelf.

"Onbegrijpelijk. Ook op dit moment nog. Wat er met het hele verhaal van de massavernietigingswapens is gebeurd, is natuurlijk veel erger dan het hele Lewinsky-schandaal. Toen schreeuwden de Republikeinen moord en brand over het ethische gedrag van de president. Het zou toch eigenlijk ook breaking news moeten zijn als Powell tegen de Britse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat hij het bewijsmateriaal toch ook wel wat aan de magere kant vindt".

De Amerikaanse militaire campagne moet volgens Post maar eens afgelopen zijn. De Bush-doctrine (waarin Amerika zich het recht toeeigent aan te vallen als het zich op enigerlei wijze bedreigd voelt) moet ook een sociaal aspect hebben, vindt hij. "Zo'n Rumsfeld, die stralend praat over de magie van de Amerikaanse bombardementen… Hij vergeet dat het buiten Kabul in Afghanistan een grote rotzooi is. En hij verwacht dat de Europeanen dat wel even helpen oplossen. Maar zo werkt dat niet. Die hele Bush-doctrine is de extreemste die we ooit hebben gehad."

Roadmap
"Haviken als Perle (invloedrijke ideoloog en topfunctionaris in het ministerie van Defensie) en Wolfowitz (onderminister van Defensie) hebben niet alleen een roadmap voor het Midden-Oosten, ze hebben een roadmap voor de hele wereld. Ze vinden echt dat de hele wereld een uitvergroting moet worden van Amerika. En iedereen moet daar dan maar blij mee zijn."

Dat klinkt heel eng, maar wordt de soep wel zo heet gegeten als die wordt opgediend? "Nee", sust Post, "ik zeg er wel altijd bij dat mensen als Perle, Wolfowitz, Cheney en Rumsfeld het ene Amerika vertegenwoordigen. Er is ook een ander, veel gematigder Amerika. Uiteindelijk heeft maar de helft van de Amerikanen op Bush gestemd. De andere helft van de Amerikanen moet helemaal niets hebben van Bush en zijn conservatief-christelijke achterban, alleen horen we daar op dit moment niet zo veel van."

Post sprak onlangs met Hillary Rodham Clinton. Zij was kort in Nederland om haar boek Living History te promoten. Hij vroeg de voormalige first lady of ze niet naïef was geweest door al in het eerste jaar in het Witte Huis onder haar echtgenoot zo'n heikel thema als de gezondheidszorg bij de horens te vatten. Ze antwoordde dat ze zich er niet schaamde om een poging te wagen om 37 miljoen onverzekerde Amerikanen te helpen. Post: "Dat vind ik van idealisme getuigen. En daar heb ik bewondering voor."

Nixon
Hillary zal zeker een poging wagen om in 2008 weer haar intrek te nemen in het Witte Huis, is Posts rotsvaste overtuiging. Weliswaar wordt Hillary gehaat door de helft van de Amerikanen, maar de andere Amerikanen lopen met haar weg. Wil ze een kans maken dan moet ze wel van haar linksige imago af, vindt Post, en dat zal Hillary zwaarder vallen dan haar man Bill.

Opvallend vond Post dat Hillary zich in het korte privéonderhoud met hem heel scherp afzette tegen Bush. "Ze vindt hem heel rechts en zou hem liever vandaag nog dan morgen willen inruilen voor Nixon (de na het Watergateschandaal afgetreden president). Ik vond dat nogal een opmerkelijke uitspraak van iemand die nog actief is geweest bij het verzamelen van bewijzen tegen Nixon. In de Amerikaanse media zou ze zoiets nooit gezegd hebben."

Hillary kan tijdens een campagne de nodige steun krijgen van haar echtgenoot Bill. Post vermoedt dat ze vooral een politiek huwelijk hebben. Zíj heeft zich haar hele leven voor hem ingespannen en nu mag je verwachten dat hij hetzelfde voor haar doet. Veel Amerikanen vertrouwen Bill Clinton weliswaar maar half, maar hij is wel een eersteklas fondsenwerver, zegt Post. "Bill Clinton is nog steeds de enige Democraat waar de Republikeinen bang voor zijn."

Republikeinse Kennedy
Maar vooralsnog zit Bush nog stevig in het zadel. Een ruime meerderheid van de Amerikanen houdt van de president en steunt zijn beleid. Dat snapt vrijwel niemand in Europa. Volgens Post is die steun voor Bush het directe gevolg van het doen en laten van zijn voorganger Clinton.

"De Amerikanen vinden dat de president een voorbeeld moet zijn voor het volk. Vanuit het christelijk gedachtegoed, dat een belangrijke rol speelt in de Amerikaanse samenleving, was Clinton een verdorven mens die zijn zonden nota bene pleegde in het Witte Huis. De Republikeinen stellen daar family-man Bush tegenover."

Gek genoeg vergelijken de Republikeinen Bush soms met president Kennedy, vervolgt Post. Kennedy was net als Clinton een schuinsmarcheerder eerste klas, maar wist zijn volk tegelijkertijd te enthousiasmeren. "Wij zien dat niet zo in Europa, maar Bush heeft net als Kennedy een heel sterke band met het volk. Hij weet de harten van de mensen te raken. Uiteraard is hij een golfende Texaanse miljonair, maar hij presenteert zich als een man die naast je zit in het baseballstadion en met wie je een stuk vlees eet tijdens een barbecue. Dat is blijkbaar wat Amerikanen van een president verwachten en dus blijft hij populair."

Terug

Het kennisarsenaal van Hilversum. Door de oorlog tegen Irak wordt het scherm bijkans overspoeld met deskundigen die de gebeurtenissen verklaren. Vier vragen aan vijf duiders.

Het zijn drukke tijden voor de experts op het gebied van oorlogsvoering, defensie, het Midden-Oosten en de Verenigde Staten. Vooral tijdens de eerste dagen van de oorlog kwamen zij nauwelijks aan slaap toe. Is hun gang naar de tv-studio zinvol, voegen hun commentaren iets toe aan de overweldigende stroom aan informatie, en hoe bereiden zij zich voor? 

Ruth Oldenziel (44)

Sociaal en cultureel historica en hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam. Te zien bij Nova en RTL Nieuws.

Drukke tijden? ‘Druk, dat kun je wel zeggen, ja. De radio, de televisie, lezingen, die weer nieuwe uitnodigingen genereren, mijn eigen werk dat doorgaat, het houdt maar niet op. Mijn mobiele telefoon is nu een onmisbaar attribuut. Zou niet zonder kunnen.’

Belangwekkend werk? ‘Ik probeer in deze oorlog een alternatief te bieden. Er wordt steeds gesproken over het militaire belang, maar je hebt ook een mediabelang dat ik probeer te duiden. In dit geval moet ik zeggen dat mijn perspectief niet overal wordt gedeeld. De oorlog is een televisiewerkelijkheid geworden. Men ziet de oorlog als een wedstrijd met veel duiding over militaire zetten. Maar het is ook een mediaoorlog die gewonnen moet worden. Amerika ziet zichzelf als de goede supermacht en de oorlog is een schone oorlog. De beeldvorming daarbij is essentieel. Het gaat om de geweldmachine en om de beeldmachine. De mooie beelden van vliegtuigen die opstijgen vanaf een vliegkampschip of het vuurwerk boven Bagdad zijn nietszeggende plaatjes. Het is schijninformatie. Die grote onzichtbaarheid, dat perspectief probeer ik te duiden.’

Is dat leuk werk? ‘Ik zie het als een uitdaging om in drie of vier minuten iets neer te zetten en niet te herhalen wat anderen al hebben gezegd. Ik probeer ook aan informatieoverdracht te doen en niet alleen te duiden. Ik probeer altijd een nieuw feit in te brengen. Het klinkt misschien een beetje tuttig, maar ik vind het vooral verantwoordelijk werk.’

Welke bronnen gebruikt u? ‘Ik heb een knipseldienst met daarin de relevante verhalen uit Amerikaanse kranten. Die lees ik twee tot drie uur per dag. Verder luister ik naar de radio en kijk naar CNN. Verder heb ik een netwerk van collega’s in de Verenigde Staten. Hen kan ik om een mening vragen. Ze zijn mijn sparringpartners.’ 

Hans Jansen (60)

Arabist, doceert aan de letterenfaculteit van de Rijksuniversiteit van Leiden.

Drukke tijden? ‘Het zijn vooral lastige dagen. Het gewone werk aan de universiteit gaat ook door. Meestal zijn de landen in het Midden-Oosten zo beleefd om een oorlog te beginnen tijdens academische vakanties. Helaas is dat nu niet het geval.’

Belangwekkend werk? ‘Vaak hebben de actualiteitenrubrieken niet genoeg beelden en dan moet de deskundige opdraven om de overgebleven tijd in te vullen. Het is veel beter om directe beelden te hebben dan een filosoferende deskundige. De deskundige voegt ten opzichte van beelden van de correspondenten weinig toe. Over het algemeen gaat er niets boven de beelden van het front. Maar ja, we kunnen het beeld nu eenmaal niet op zwart zetten. De deskundige verhalen kun je net zo goed op de radio uitzenden.’

Welke bronnen gebruikt u? ‘Ik kan Arabisch lezen, dus lees ik de opiniërende artikelen van de verschillende Arabische kranten. Verder kijk ik veel naar de zender Al Jazeera.’ 

Rob de Wijk (48)

Defensiedeskundige op Clingendael, hoogleraar Strategische Studies in Leiden en Internationale betrekkingen aan de KMA. Te zien bij NOS Actueel en Nova.

Drukke tijden? ‘Dat kun je wel zeggen ja. Vandaag was het redelijk rustig, maar dat komt omdat ik tot vanmiddag mijn telefoon niet aan had staan. Anders word ik echt gek gebeld. Op een dag kunnen er dertig journalisten bellen. Ik kan die niet allemaal uitvoerig te woord staan. Daarom krijgen ze vijf minuten of zo. Dat kan leiden tot korzelige reacties. Dat zijn de minder leuke kanten van het vak.’

En de leuke? ‘De media vind ik leuk. Ben zelf ook journalist geweest, maar wilde toch de universitaire kant op. Maar je mag dit werk best leuk vinden, ook al is het oorlog. Anders moet je het niet doen. Nogmaals, de hoeveelheid zorgt ervoor dat het minder leuk kan zijn.’

Belangwekkend werk? ‘Het is zeker nuttig werk. Heb de indruk dat de mensen behoefte hebben aan een zekere duiding. En ik probeer zo goed en zo kwaad mogelijk te duiden. Ik word vaak gevraagd, dus zal er wel behoefte aan zijn. Ik zou als kijker ook behoefte hebben aan duiding.’

Welke bronnen gebruikt u? ‘Ik lees de Herald Tribune en de websites van kranten als The New York Times en de Washington Post. Daarnaast gebruik ik eigen bronnen. Dat zijn mensen die toegang hebben tot cruciale informatie.’ 

Willem Post (47)

Amerika-deskundige, heeft eigen Amerika Centrum. Te zien bij Netwerk.

Drukke tijden? ‘Tja, ik zit in de tankdivisie van de NOS. Vooral de eerste dagen was het een leven vanuit de taxi. Dan zit je om half vier ’s ochtends in de studio. Ik sliep de eerste dagen gemiddeld maar vier uur per nacht. Dat was echt een slijtageslag. Nu heb ik het een paar dagen rustig.’

Leuk werk? ‘Nou, ik heb er een beetje een dubbel gevoel bij. Ik vind het ontzettend leuk om zaken uit te leggen, maar we hebben het wel over een afgrijselijke oorlog. Ik zit tussen de wapendeskundigen, tussen de tanks, de bommen en de granaten. Ik zit in de studio voor het menselijke aspect. Ik vind het mijn morele plicht om de huiveringwekkende gezichten van de oorlog te laten zien. De wapenboys hebben het maar over de bommen en de granaten, maar er is wel meer aan de hand dan tanks, bommen en militaire strategieën.’

Belangwekkend werk? ‘Nou, ik moet mezelf niet overschatten. Weet je, ik ben iemand die heel erg zijn best doet om de materie te begrijpen.’

Welke bronnen gebruikt u? ‘Ik lees echt alles wat los en vast zit: boeken, artikelen, het internet – dat is een geschenk uit de hemel – en ik heb mijn bronnen in de Verenigde Staten. Ik was er vorige week nog en dan ontmoet je veel buitenlandse collega’s. Ik vind het als deskundige een meerwaarde als je ook geregeld in de Verenigde Staten bent. Zo was ik in Washington getuige van een anti- en een pro-Bush-demonstratie. Dat is echt goud waard. Commentatoren benaderen de materie vaak intellectueel, maar er komt ook gevoel bij kijken. De psyche van de mensen, de angsten en het patriottisme haal je niet uit de boeken. Dat moet je ervaren, door er te zijn.’   

Frank Osinga (40)

Luitenant-kolonel bij de Luchtmacht, gedetacheerd bij Clingendael, en docent strategie aan de KMA.

Drukke tijden? ‘Dit zijn heel drukke dagen. Ik ben vanochtend om vijf uur opgestaan. Ik had vandaag verschillende interviews voor kranten en de radio. Intussen probeer ik voor de Netwerk-uitzending van vanavond nog kranten te lezen en een analyse te maken.’

Belangwekkend werk? ‘Het is vooral mijn professie. Het is intensief werk. Vanuit mijn expertise probeer ik betekenis te geven aan de gebeurtenissen. Zie mij als een chirurg die toekijkt hoe anderen de operatie uitvoeren. Uit de verschillende informatiestromen probeer ik mijn visie te destilleren. Het geeft mij voldoening dat ik kan bijdragen tot zingeving. Leuk? Och, na het vijfde tv-optreden voor een nieuwsrubriek is het nieuwtje wat mij betreft er wel vanaf.’

Welke bronnen gebruikt u? ‘Ik heb twee jaar in de Verenigde Staten gewoond en gewerkt. Ik weet hoe de Amerikanen denken en hoe ze opereren. Daarnaast kijk ik vanuit mijn referentiekader naar de gebeurtenissen en lees verschillende buitenlandse kranten. Nee, ik gebruik geen geheime bronnen of zo.’

Terug

Nadruk op Midden-Oosten

(interview over Condoleeza Rice in AD)

Wat betekent het bezoek van Rice voor de verhouding met Europa?

De kou moet uit de lucht. We zitten in het prille stadium van een nieuwe lente. In Bush’ eerste ambtstermijn zijn twee oorlogen gevoerd waar grote irritaties over waren tussen Parijs, Berlijn en Moskou enerzijds en Washington anderzijds. Maar nu staat de wederopbouw van een land als Irak meer centraal. De VS hebben Europa nodig. Opeens wordt niet meer gesproken van het ‘oude’en ‘nieuwe’ Europa. Rice spreekt voortdurend over ‘Europa’ als eenheid. Dat is een opvallende breuk met het verleden. Europa als sterke bondgenoot in de strijd voor vrijheid.

Is Rice machtiger dan haar voorganger Colin Powell?

Absoluut. Powell had de afgelopen vier jaren weinig invloed op het beleid van de regering-Bush. Hij was een vriend van Europa. Een reddingsboei voor kritische Europese landen, al zijn ze er weinig mee opgeschoten. De supermacht Amerika heeft gewoon z’n zin doorgezet. Het grote voordeel van Rice is dat zij spreekt met de stem van Bush. Rice is gezaghebbend. Zij is zijn politieke echtgenote waar hij volledig op vertrouwt. Condi is er altijd bij, zelfs als de familie Bush in het weekend naar het presidentiële buitenverblijf Camp David gaat. Op zaterdagavond speelt Condi voor de familie Bush op de piano. Mooie patriottische liederen.

Speelt Rice een actieve rol in het Midden Oosten?

Veeleer een voorzichtige rol achter de schermen. Het zwaartepunt van de Amerikaanse buitenlandse politiek lag de afgelopen vier jaren op de driehoek Saoedi-Arabië, Pakistan en India. Dat gebied is een voedingsbodem voor terrorisme en daar staan ook nog eens nucleaire machten tegenover elkaar. De Palestijnse Autoriteit beschikt niet over kernwapens.

Nu de omstandigheden zijn gewijzigd met de komst van de gematigde Mahmood Abbas ontstaan  nieuwe kansen. De VS hadden daar weinig invloed op. Nu oefent Washington druk uit door ook financiële steun te geven aan de Palestijnse Autoriteit en beide partijen op te roepen concessies te doen. Maar voorlopig blijft het daarbij. Zo wordt Europa enigszins tevreden gesteld en wordt toch weinig risico genomen. De Amerikaanse regering wil eerst zien dat daadwerkelijk een einde komt aan de geweldsspiraal.

Wat kan de regering-Bush feitelijk doen bij dit conflict?

Rice heeft Sharon en Abbas al uitgenodigd voor een gemeenschappelijk, oriënterend bezoek aan het Witte Huis. Over een paar maanden al kan een speciale Amerikaanse gezant naar het Midden Oosten worden gestuurd. Na een paar wederzijdse concessies komen de werkelijke pijnpunten op tafel, namelijk de status van Oost-Jeruzalem, de ontmanteling van de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en het Palestijnse vluchtelingenprobleem. Bush en Rice zullen na zo’n periode van wederzijdse verzoening druk moeten uitoefenen en een compromis smeden.

Bush vecht in zijn laatste termijn nadrukkelijk voor een plaats in de geschiedenisboekjes?

Ja, dat vindt iedere president belangrijk. Rice zei gisteren in Parijs: ‘Dit is de beste kans voor vrede in jaren en wij zullen de Israëli's en de Palestijnen helpen deze kans te grijpen.’ De oorlog tegen het terrorisme zal tientallen jaren duren. Maar in het Midden Oosten liggen kansen. Niet door de methode-Clinton te gebruiken waarbij alles in één keer moest worden opgelost. Het vredesproces gaat stapje voor stapje voorwaarts.

Amerikanen vinden Europeanen vaak pessimisten, die niet geloven in grote veranderingen. Rice wijst op het ineenstorten van de Berlijnse Muur en het communisme nog maar kort geleden. Ook zij maakt van haar hart geen moordkuil. Tegen haar Franse publiek zei Rice dat Amerikanen heus wel beseffen dat de wereld gecompliceerd in elkaar zit. ‘Maar we hoeven die wereld niet te accepteren zoals die is. Stel je voor waar we vandaag zouden staan als de moedige strijders van de Franse revolutie en de Amerikaanse revolutie tevreden waren geweest met de wereld zoals die toen was.’ Applaus. Zo hard dat president Bush het in het Witte Huis bijna kon horen.

Terug

Interview HP de Tijd

Wat is uw huidige gemoedstoestand?

Haal er uit wat er in zit.

Terug