| Haal nu de banden met Obama aan | 07-03-2009 |
| Obama's nieuwe realisme in het Midden Oosten | 12-01-2009 |
| Impressies van Obama's overwinningsfeest in Chicago op de verkiezingsdag 4 november 2008 | 04-11-2008 |
Impressies van Obama’s overwinningsfeest in Chicago op de verkiezingsdag 4 november
Eerst nog de sfeer van een popconcert. Keiharde muziek en veel, heel veel jongeren in spijkerbroek en t-shirt. Maar wie goed keek, zag ook tussen de honderdduizenden die in Grant Park waren samen-gestroomd oudere zwarte Amerikanen die zich deftig hadden aangekleed alsof zij naar het huwelijk van hun kind gingen. Alsof het de belangrijkste dag van hun leven was.
Die mensen waren stil, zich bewust van het grote moment dat zou komen. Nog geen vijftig jaar geleden hadden ze in het zuiden van Amerika door een aparte ingang zo’n park moeten betreden. Hadden ze in de bus ernaartoe moeten opstaan voor een blanke. En hadden ze in ieder geval niet vooraan mogen staan.
Staat voor staat kwamen de uitslagen binnen. Ieder uur weer een paar. De grens van 270 kiesmannen kwam steeds dichterbij maar het leek allemaal zo lang te duren.
'270 is de nieuwe mountaintop waar ooit dominee King van droomde', zei een zwarte commentator. Eerst zien en dan geloven, zag je met name veel zwarte mensen en jongeren, die meestentijds alleen Bush in hun politiek bewuste leven als president hadden meegemaakt, denken. En toen kwam het grote moment. Vanaf het levensgrote CNN-scherm schalmde over het hele park de boodschap dat er nu 'potentieel groot nieuws' zal worden aangekondigd. 'De 47-jarige senator Barack Obama is gekozen tot de 44ste Amerikaanse president.'
Alsof er op een knopje werd gedrukt. De grond trilde. Mensen sprongen in de lucht en vielen elkaar in de armen. Ik keek om heen en in plaats van een feest was het vooral één groot tranendal en dat hield minuten aan. Een zwarte mevrouw voor mij zei zachtjes tegen haar man: ' Nu kan ik eindelijk ook het volkslied zingen.' Tussen haar tranen door vertelde zij 'nooit gedacht te hebben had dat deze dag ooit zou komen.' Voor mij stonden al uren drie knappe, zwarte veertigers. Stevig gespierde basketballers leken het. Gekleed in dure kostuums en een er had een prachtige leren jas. Ze stonden al die tijd kaarsrecht als pilaren. Ze bewogen nauwelijks en spraken weinig met elkaar. Ik liep wat naar voren, keek hen aan en de tranen biggelden over hun wangen. Ze spraken nog steeds niet.
Het duurde nog even en toen kwam Barack Obama op als een nieuwe John F. Kennedy. Was hij tijdens de debatten presidentieel, nu stond daar een staatsman. Ook hij was ontroerd, besefte het historische moment en de uitdagingen waar hij en het land voor staan. Zijn toon was gevoelig en soms ook ernstig. Hij sprak als een arts-dominee een helende rede uit.
Amerika is behoorlijk ziek en er hangt wel iets van somberheid over het land waar anders het optimisme zo domineert. Obama is de juiste man op het juiste moment. Als een Franklin Roosevelt blaast Obama weer lucht in de Amerikaanse maatschappij. Hij is zelfverzekerd en zegt dat zijn uitverkiezing het bewijs er van is dat alles mogelijk is.
Maar het was ook een nederige speech want hij gaf de overwinning gelijk terug aan de mensen. 'Niet ik maar jullie hebben gewonnen. Change has come to America'. 'Yes we did' riepen mensen. Hier stond niet in een leider van een partij maar een aanvoerder van een beweging die ook meteen aangaf 'de stem van de mensen te horen die niet op mij gestemd hebben. Ik zal ook jullie president zijn.'
Dit is Obama op z'n best. Hij stijgt boven het traditionele links-rechts schema uit. Als president zal hij het conservatieve Amerika weer terug brengen naar het centrum. Vanuit die positie kun je bruggen slaan met Democraten én Republikeinen. Hij is progressief als het gaat om waarden-issues als abortus en homo-rechten. Met zijn plannen voor belastingenverlagingen richt hij zich vooral op de middenklasse. Op mensen die minder verdienen dan 200.000 dollar per jaar. Wat betreft defensie kan hij een hardliner zijn. Hij wil in een gevaarlijke wereld het defensiebudget verhogen en beloofde tijdens zijn speech Al Qaeda te zullen verslaan.
Met zijn uitverkiezing herstelt Obama de geloofwaardigheid van Amerika. Er zullen veranderingen komen in Washington, Amerika en Obama beloofde zelfs in de hele wereld. Amerika wordt weer een echte leider. Martelingen zoals in de Abu Graibh-gevangenis zullen worden verboden.
Wij zagen dit jaar een gepijnigd Amerikaans electoraat. Dat heeft alles te maken met de oorlogen en de financiële crisis van het moment maar zeker ook met het verlangen om weer de hoge Amerikaanse idealen te kunnen uitdragen. Veel Amerikanen hebben zich de afgelopen jaar geschaamd voor hun land.
Amerika is terug van weggeweest. ' Alles is mogelijk in Amerika' zegt Obama en hij is er zelf het bewijs van. Na afloop van de speech dansten en zongen de mensen massaal op Michigan Avenue, het Broadway van Chicago. Ik zag een groot spandoek met de woorden: 'Happy Days Are Here Again.' Die tekst past niet bij de huidige tijd. Maar gisteravond waren die woorden op z'n plaats. De mensen waren dronken van geluk. Morgen, misschien overmorgen, ontwaken zij uit hun roes en zijn zij zich bewust zijn van de nieuwe, grote uitdagingen. Maar het geloof in eigen kunnen is plotsklaps weer hersteld. ' Yes, we can' is toch meer dan een campagneslogan.
Obama’s nieuwe realisme in het Midden Oosten
Amerika’s nieuwe president heeft zich in de campagne gepresenteerd als op en top pragmaticus die wars is van vastgeroeste doctrines. Keer op keer heeft Obama gezegd louter naar werkbare oplossingen te willen zoeken.
Hij laat zich inspireren door het relativerende Christelijk realisme van de Duits-Amerikaanse filosoof Reinhold Niebuhr. Obama gelooft niet in de uniciteit en het waanbeeld van een bepaalde ideologie. Hij denkt transnationaal, beschouwt de wereld als een ‘global village’ en appelleert aan de verantwoordelijkheid van iedere wereldburger.
Dat impliceert dat wij zeker ook voor wat betreft het Midden Oosten een meer genuanceerde politiek mogen verwachten. De patstelling tussen Washington en Teheran wil Obama doorbreken door, om te beginnen op relatief laag niveau, diplomatieke onderhandelingen aan te vangen. Diverse Europese leiders hebben al aangegeven akkoord te gaan met verscherpte sancties tegen Iran maar dan moeten wel eerst onderhandelingen plaats hebben gevonden. Iran kan binnen afzienbare tijd over kernwapens beschikken, dus spoed is geboden.
Onze wereld kenmerkt zich in toenemende mate door interdepedentie. Een gelijktijdige aanpak van brandende kwesties kan nieuwe diplomatieke openingen bieden en wederzijds vertrouwen wekken. Zonder een oplossing van het Palestijns-Israëlisch conflict kan geen echt nieuw momentum in het Midden Oosten worden gecreëerd.
De presidenten Clinton en Bush II spraken voortdurend over een unieke relatie met Israël. Clinton sprak zelfs van een ‘wonderbaarlijke, spirituele band’. Obama heeft zijn onvoorwaardelijke steun voor de staat Israël uitgesproken maar stond in de staat Illinois ook bekend als ambassadeur van de Palestijnse zaak. Keer op keer heeft Obama gezegd dat het een ‘morele plicht’ is om voor het Palestijnse volk op te komen. Ook was hij voorstander van een dialoog met gematigde Hamasleden.
Obama verliest alle geloofwaardigheid wanneer hij zich aan dit verleden onttrekt. Juist Obama is als vriend van Israël en het Palestijnse volk bij uitstek geschikt gemeenschappelijke grond in kaart te brengen op basis waarvan consensus kan groeien.
Op zich begrijpelijk dat Israëlische politici die baat hebben bij een havikachtige opstelling dan ook niet Obama’s nieuwe Midden-Oostenpolitiek wensten af te wachten. Met de Gaza-interventie verschaffen zij zichzelf de benodigde tijd om unilateraal te handelen en ook nog met de zegening van het Washington van Bush.
Een van Obama’s topprioriteiten op buitenlands terrein zal zijn het geschonden imago van de Verenigde Staten op te poetsen. Dat betekent een terugkeer naar een meer traditionele Midden-Oosten politiek waarbij Washington een ‘eerlijk makelaar’ is. Tot en met de eerste president Bush had Washington een scherp oog voor de brede Amerikaanse economische en veiligheidsbelangen in het Midden Oosten. Eisenhower veroordeelde in de jaren vijftig het militaire geweld van Israël’s bongenoten Frankrijk en Groot-Brittannië bij de Suez-crisis scherp als zijnde neo-koloniaal. Hij dreigde zelfs met economische sancties. Onder Nixon voerde Kissinger zijn pendeldiplomatie uit teneinde ook in het Midden Oosten een ‘balance of power’ te realiseren. De eerste president Bush oefende tijdens de eerste Golfoorlog met succes druk op Israël uit om af te zien van het gebruik van militair geweld tegen de dreiging van binnenvliegende Scudraketten.
Onderhandelingen over de Palestijns-Israëlische kwestie in de meer recente geschiedenis die resulteerden in een evenwichtige routekaart voor de vrede werden uiteindelijk ook ondermijnd door een eenzijdige Amerikaanse politiek die a-priori uitging van het gelijk van Israël. Bush verklaarde kortweg dat in de nieuwe wereld na ‘11 september’ Israël in de regio de enige, echte betrouwbare hoeksteen van het anti-terrorisme is.
Obama zal meer oog hebben voor de nuances en de ‘soft power’ van de Verenigde Staten. Dat betekent concreet dat Obama op korte termijn, en in tegenstelling tot Bush, wel een speciale gezant zal sturen naar het Midden Oosten. In samenwerking met onder meer de EU zal hij proberen het vertraagde proces van de routekaart vlot te trekken.
Het geweld in Gaza en de te verwachten aanslagen in Israël zijn voor de gematigden aan beide kanten van het conflict het zoveelste bewijs dat een diplomatieke doorbraak niet lang op zich mag laten wachten.
De Amerikaanse president heeft in zijn wittebroodsweken de wind in de zeilen. Zeker ook buiten Amerika heeft hij veel krediet opgebouwd. Ik verwacht dat Obama niet de fout zal maken zich uitsluitend op de economische problemen te storten. Bij niet diplomatiek interveniëren zal zijn goodwill, en daaraan gerelateerd gezag, als sneeuw voor de zon verdwijnen. Hij moet nu handelen en zijn ‘Yes we can’ mentaliteit projecteren op politici die de spreekbuis zijn van miljoenen mensen die in veiligheid en vrede willen leven.
Haal nu de banden met Obama aan
In iedere buitenlandtoespraak schetst president Obama ons een wereld die in snel tempo gevaarlijker wordt. Hij wijst daarbij vooral op nucleaire proliferatie en het internationale terrorisme. Die samenhang is interessant omdat terroristen steeds makkelijker aan massavernietigingswapens kunnen komen. Met name in de Verenigde Staten en de Russische Federatie zijn tienduizenden kernwapens opgeslagen als relikwieën van de Koude Oorlog.
De van oorsprong Nederlandse veiligheidsdeskundige Ivo Daalder, die de Washington Post tipt als VS-ambassadeur bij de Navo, schreef recent in Foreign Affairs over 'het geluk' dat we hebben gehad omdat er nog geen 'nachtmerrie op wereldschaal' heeft plaats gevonden. 'De strijd tegen nucleaire proliferatie en terrorisme moet de hoogste prioriteit van Washington zijn.' Daalder doet een uitdrukkelijk beroep op zoveel mogelijk bondgenoten. Er moet nieuwe internationale regelgeving komen op basis waarvan een aanzienlijke vermindering van massavernietigingswapens wordt bereikt. Daarnaast moet een strenger inspectieregime worden opgezet.
Obama schreef in december 2005 al in de Washington Post: 'Steeds meer landen ontwikkelen kernwapens en de bewaking van opslagplaatsen in voormalige Sovjetstaten laat te wensen over.' Ook de vele rondslingerende conventionele wapens uit de Koude-oorlogstijd, zoals luchtdoelraketten, vormen een belangrijk veiligheidsrisico voor Amerika en democratieën elders, aldus Obama en zijn Republikeinse mede-auteur Sam Nunn. Beide senatoren initieerden verdere non-proliferatiewetgeving die niet uitsluitend op het Amerikaanse belang gericht was.
Het nieuwe Washington valt op door een 'global approach' waarbij internationale instituten als het Internationaal Atoomagentschap in Wenen en de 'Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons' in Den Haag een belangrijke rol spelen. Obama spreekt nadrukkelijk van een nieuw op te zetten internationale infrastructuur die past bij ons post-Koude-oorlogstijdperk. Gespecialiseerde organisaties, zoals boven genoemd, die op wereldschaal opereren, passen daarin maar ook een hervormde Verenigde Naties en Navo. Beide 'oude' instituten kunnen sterk aan effectiviteit winnen wanneer democratische landen beter samen werken en landen als Japan, Australië, India en Brazilië nauw bij de Navo betrokken worden.
De Nederlandse regering doet er verstandig aan nauwe banden te onderhouden met deze regering-Obama. Als hoeders van het internationaal recht kunnen wij geloofwaardig en krachtig participeren in de dialoog met Washington. Daarbij past een eerste loyaal gebaar. Den Haag moet temidden van Europese verdeeldheid zo spoedig mogelijk bekend maken ook gevangenen van Guantanamo in principe (!) op te willen vangen. Zoals Spanje al bekend maakte. Na zo'n gebaar kunnen wij geloofwaardig Washington vragen inzage te krijgen in veiligheids- en juridische dossiers op basis waarvan in ieder geval duidelijk moet worden waarom de Verenigde Staten zelf niet alle Guantanamo-gevangen kunnen opnemen. Zo stellen wij een voorbeeld op basis van een zorgvuldig besluitvormingsproces. Nederland heeft overduidelijk een politieke en militaire verantwoordelijkheid in de internationale strijd tegen het terrorisme.
Daarnaast moet Nederland op korte termijn bekend maken het goede werk in Afghanistan te willen voortzetten. Afghanistan en de tribale Pakistaanse grensgebieden, zo anders dan Irak, vormen de bakermat van het internationale terrorisme. De opbouw naar een meer stabiel Afghanistan kost nog vele jaren. Het land moet vanaf de grond worden opgebouwd en juist Nederlandse militairen zijn er in geslaagd om honderden scholen en ziekenhuisposten te bouwen.
In Washington wordt uitdrukkelijk het belang onderkend van 'soft diplomacy' waaronder ook wederopbouwtaken vallen. De nieuwe Amerikaanse militaire tactiek en strategie zal uitdrukkelijk deze 'smart power'-aanpak incorporeren. Dat moet Den Haag tevreden stellen. Een recente peiling van ABC en BBC geeft aan dat slechts 4% van de Afghaanse bevolking een terugkeer naar het Taliban-tijdperk wil. Dat biedt ruime mogelijkheden om de harten van de mensen te veroveren wat een voedingsbodem voor ontluikend terrorisme wegneemt.
Natuurlijk, Afghanistan is een van de meest onherbergzame, gecompliceerde gebieden op aarde. Nog vele jaren zal hulp van buitenaf nodig zijn. Wij mogen constateren dat Nederlandse militairen onder moeilijke omstandigheden effectief werk verrichten.
Er is dan ook geen enkele reden om in 2010 hiermee te stoppen. Voortschrijdend inzicht leert dat de regering-Obama haar buitenlandbeleid, en dan met name met betrekking tot Irak en Afghanistan, aanzienlijk in positieve zin wijzigt. Alleen al het feit dat de brede regio van Israël, Syrië tot en met Iran in snel tempo betrokken wordt bij het diplomatieke traject stemt tot voorzichtig optimisme. Washington stuurt ook 30.000 extra soldaten naar Afghanistan en neemt in economisch moeilijke tijden z'n verantwoordelijkheid.
Een afhaken van Nederland zou onbegrijpelijk zijn en het vertrouwen tussen beide landen ernstig schaden. Het moment is aangebroken om op basis van onze eigen Nederlandse verantwoordelijkheid de nieuwe Amerikaanse regering te ondersteunen in de strijd tegen het internationaal terrorisme die onder Obama de eerste trekken vertoont van gespierd multilateralisme en intelligente 'soft diplomacy.'
