Zijn boek staat vol beloften over 'beter Amerika'

Net als iedere andere herkozen president zal de overambitieuze Bill Clinton zijn tweede ambtstermijn willen aanvangen met een nieuw elan. Een staatsman wil hij worden! In zijn onlangs verschenen boek Between hope and history vergelijkt hij zich graag met zijn grote voorgangers Teddy Roosevelt en Woodrow Wilson die een kleine honderd jaar geleden de Verenigde Staten het nieuwe 'Industriële Tijdperk' inleidden.

Clinton wil het land het nieuwe 'Informatie Tijdperk' binnenvoeren en daarmee geschiedenis schrijven.'Mijn doel is duidelijk: Amerika voorbereiden op een 21ste eeuw waarin we kunnen wedijveren en overwinnen als een natie, waarin ieder kind - ongeacht ras, klasse, religie en overtuiging - een toekomst kan bewerkstelligen met straten waar iedere steen met goud geplaveid zal zijn zoals vroegere generaties dat ook hebben bereikt.'

Het zijn prachtige Clinton-woorden, die Democraten en toch ook Republikeinen zullen aanspreken, maar die niet zijn gestoeld op een diepgaande visie. Clinton's strategie is gebaseerd op vage begrippen als 'kansen voor iedereen, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin.' In zijn boek laat Clinton zien dat hij zijn pragmatisch-conservatieve koers zal voortzetten. Onder de noemer van re-inventing government zullen ook in de komende jaren honderdduizenden overheidsbanen worden weggesneden. 'Filosofisch gezien zijn wij meestentijds conservatief geweest als het ging om de rol van de overheid, zelfs op momenten van crisis toen we specifieke, activistische maatregelen moesten nemen. De nieuwe tijd vraagt om een kleinere, meer slagvaardige overheid. The Era of Big Government is over.'

In het vacuüm dat overblijft, doet Clinton vooral een beroep op de gemeenschapszin en de eigen verantwoordelijkheid van de burger. Er moeten meer burgerwachten komen in Amerikaanse steden, honderdduizend leraren moeten hun collega's en leerlingen voorbereiden op de elektronische snelweg en jongeren moeten worden aangespoord gemeenschapswerk te doen.

Met zo'n in essentie conservatieve visie nestelt Clinton zich veilig in het comfortabele midden van de Amerikaanse politiek, maar dat levert hem natuurlijk geen prominente plaats op in de geschiedenisboeken.

Het valt te verwachten dat Clinton met in opwindende retoriek verpakte maar beperkte maatregelen zich zal presenteren als de onderwijspresident, de gezondheidspresident, de anti-misdaadpresident, ja zelfs als de bijstandspresident. Clinton heeft de bijstand 'zoals we die jarenlang gekend hebben' afgeschaft, maar belooft in zijn boek de slechte kanten van de nieuwe wet te veranderen.

Kinderen van immigranten moeten volgens hem wel recht hebben op sociale voorzieningen. Maar hoe miljoenen bijstandsmoeders een baan moeten vinden zonder dat bijvoorbeeld een goede kinderopvang is geregeld, daarover schrijft hij niets.

Het nieuwe elan zal toch vooral moeten worden aangewakkerd door daden. De afgelopen vier jaar werden gekenmerkt door pragmatisme en opportunisme. In de eerste twee jaar toonde Clinton zich, zeker voor Amerikaanse begrippen, een linkse 'liberal' met voorstellen als gelijkberechtiging voor homo's in het leger en een grootscheepse hervorming van de gezondheidszorg.

Toen in 1994 de desastreuze nederlaag van de Democraten in het Congres voor een belangrijk deel op het conto van een falende Clinton werd geschreven, werd van de ene op de andere dag de politieke koers verlegd. De mediastrateeg Dick Morris, die gouverneur Clinton in Arkansas na een nederlaag al eens een conservatief gezicht had aangemeten, orakelde: 'Meneer de president, u laat zich te veel beïnvloeden door uw progressieve stafleden, die regeren over u alsof u een kindkoning zou zijn.'

Voor 1995 kwam Morris met een nieuwe strategie. Voordat de echte verkiezingscampagne zou beginnen, moest Clinton in de opiniepeilingen al een grote voorsprong opbouwen, vooral via televisiespotjes van dertig seconden, waarin Clinton via 'een diarree aan voorstellen' een ruk naar rechts zou maken: de doodstraf voor drugsdealers, meer politieagenten op straat, controle op gewelddadige films voor kinderen, verplichte schooluniformen, een uitgaansverbod voor jongeren in de steden, enz.

Deze slag leverde Clinton in een mum van tijd tien tot vijftien procent op in de opiniepeilingen, terwijl de elf Republikeinse kandidaten eigenlijk nog moesten beginnen met hun campagnes tegen de rivalen in het eigen kamp. Clinton had niet eens een tegenstander binnen zijn partij en kon zich in alle rust profileren als een pragmaticus die al een beetje als een staatsman boven het alledaagse politieke gekrakeel stond.

Een land krijgt de president die het verdient, en als consensusfiguur, althans in politiek opzicht, past Clinton heel goed bij een tijdgeest, die zich vooral kenmerkt door ontideologisering, cynisme en zelfs vijandigheid ten opzichte van de politiek.

Zo blijft ook nog veel onzeker over de tweede termijn van Clinton. Eigenlijk kennen we de Amerikaanse president, zelfs na vier jaar, toch nog niet zo goed.

We hebben een verwarrend beeld van hem: een conservatief met toch ook progressieve ideeën. Een pragmaticus maar toch ook bevlogen. Iemand die zalen echt kan tot geestdrift kan brengen. Een mislukte president, die uit zijn as herrees. Een president die ondanks alles de laatste tijd in zijn ambt is gegroeid. In elk geval een politiek fenomeen.