1992
2008 • 2007 • 2006 • 2005 • 2004 • 2003 • 2002 • 2001 • 2000 • 1999 • 1998 • 1997 • 1996 • 1995 • 1994 • 1993 •
| Ingetogen biografie Roosevelt | A. Lammers: Franklin Delano Roosevelt: Koning van Amerika. | 21-11-1992 |
| Conventie moet Clinton 'presidentieel' maken | 11-07-1992 |
Zo om de twee, drie jaar verrast de Leidse Amerikanist Alfons Lammers ons met een nieuw boek. Langzamerhand kennen wij zijn recept: afwisselend bronnenmateriaal, aan elkaar geschreven door een scherp analytische pen, gedrenkt in een vleugje ironie.
Meestal blijft Lammers bescheiden op de achtergrond maar op beslissende momenten slaat hij toe: in een paar vlijmscherpe zinnen doorgrondt hij de te onderzoeken materie of, vaker nog, typeert hij zijn hoofdpersoon treffend. Lammers is een historicus, die liever over mensen schrijft dan over structuren. Meer een man van de cultuurwetenschap dan van de sociale wetenschap dus.
In Lammers eerste Nederlandse biografie over Roosevelt herkennen we nog wel de vertrouwde ingrediënten, maar zijn stijl is toch wat anders. Het lijkt wel of hij nog wat voorzichtiger is dan voorheen met zijn oordeel, al schrijft hij in zijn voorwoord: " Een biograaf moet een zekere mate van sympathie voor zijn onderwerp hebben: je verdiept je niet in mensen aan wie je het land hebt. Maar al te grote waardering of liefde is ook weer een gevaar. Wat ik heb geschreven, komt voort uit verwondering over mijn bewondering."
Door extra behoedzaam te zijn is Lammers nu juist niet in de kuil gevallen, waarin zoveel van de vooral Amerikaanse biografen zijn beland. In geen president kun je je makkelijker vergissen dan in Roosevelt. Hij toont ons steeds een ander gezicht.
Ook als volwassene had hij iets van een week rijkeluiskind, doodgeknuffeld door zijn moeder. Hij had het geluk dat de zeer populaire krachtpatser-president 'Teddy Roosevelt' zijn oom was. Hij praatte iedereen naar de mond en als het hem zo uitkwam, loog hij er als een echte machtspoliticus maar wat op los.
Volgens zijn criticus John T. Flynn was hij behept met een geest 'die verbijsterend openstond, aan beide kanten open, en waar doorheen allerlei halfbakken ideeën stroomden'. Nog in 1950 schreef Flynn dat 'de grootste ramp in de geschiedenis van de Verenigde Staten de dag was waarop de ouders van Roosevelt in de echt waren verbonden'. Dit soort boeken komt uit een stapel, die in Amerika welhaast tot aan de hemel reikt.
De stapel boeken waarin Roosevelt juist verheerlijkt wordt, reikt ongetwijfeld zelfs tot in de hemel. Zijn tekstschrijver Robert E. Sherwood - en hij was niet de enige - aanbad Roosevelt als de redder van Amerika en indirect van de hele wereld. " Het Amerikaanse volk zou, geestelijk of materieel, nooit voldoende zijn toegerust voor de heldhaftige inspanningen van de oorlog zonder dat immense herstel van het nationale zelfvertrouwen tijdens de acht jaar van sociale vooruitgang en verandering voor Pearl Harbor."
Sherwood riep uit dat Roosevelt 'meer kracht, wijsheid en politieke kennis heeft en gezond verstand dan alle zogenaamde staatslieden in Europa en Azië samen'. " In Gods naam geef hem de ruimte!"
Lammers genuanceerde biografie komt niet op, maar tussen deze stapels te liggen. Hij bespaart ons een uitgebreide, persoonlijke mening, die met een vloedgolf van feiten moet worden onderbouwd. Zijn boek is relatief gezien dun en juist daardoor verdwijnt de hoofdpersoon niet in een zee van feiten. Lammers heeft een subtiel beeld van Roosevelt geschetst, waarbij de lezer vooral ook zelf mag interpreteren.
Uitersten
Roosevelt was inderdaad een man van uitersten. Hij was groot, omdat hij in een tijd van economisch onheil de maatschappij van grote sociale conflicten redde. De Franse biograaf Andre Maurois overdreef met zijn opmerking dat 'als de bourgeoisie Roosevelt vervloekte, dat wel een bewijs was van ondankbaarheid, want waarschijnlijk had hij het land een revolutie bespaard'. Maar er zat wel een kern van waarheid in.
Door de New Deal veranderde de Amerikaanse maatschappij en met name ook de Democratische Partij. Al in een heel vroeg stadium doorzag Roosevelt de demonen van het fascisme en door zijn grote politieke talent wist hij het land, dwars tegen het hardnekkige isolationisme in, stap voor stap maar onafwendbaar bij de Tweede Wereldoorlog te betrekken. Daarom is hij een groot president. Zelfs de Republikein Ronald Reagan zag in hem zijn grote voorbeeld. Bill Clinton spreekt in de stijl van DFR over 'honderd eerste dagen'.
Lammers vindt dat er een monument voor Roosevelt in Washington moet komen. Hij citeert Isaiah Berlin, die Roosevelt ooit herdacht met de woorden: " He had all the character and energy and skill of the dictators and he was on our side."
"Misschien zou dat op een monument moeten komen," schrijft Lammers. Hij had zijn ingetogen biografie niet toepasselijker kunnen afsluiten.
Conventie moet Clinton 'presidentieel' maken
AMSTERDAM - Georganiseerde emotie. Zo karakteriseerde de Nederlandse historicus Johan Huizinga ooit de conventies die de Amerikaanse politieke partijen houden tijdens de verkiezingsrace. Hij schreef al in 1918 dat de 'naïeve sentimentaliteit' van de Amerikanen hem deed denken aan de 'primitieve Middeleeuwse volksgeest'. Dat geldt nog steeds. Een jong volk koestert zijn tradities. Amerikanen zijn dol op wedstrijden.
Maandag begint in het immense Madison Square Garden in New York de Nationale Conventie van de Democratische Partij. Het wordt de dag met de traditionele 'keynote-adress', waarin een van de beste sprekers van de partij probeert de strijdlust onder de aanwezigen aan te wakkeren.
De prestaties van de eigen partij worden in gloedvolle bewoordingen voor het voetlicht gebracht, terwijl de Republikeinse tegenstander zoveel mogelijk moet worden gekleineerd. De traditie wil dat de kandidaten die genomineerd kunnen worden niet aanwezig zijn. Zij bevinden zich gewoonlijk in een naburig hotel of gehuurd kantoorpand.
De volgende dag staat in het teken van het in elkaar timmeren van het 'platform': het partijprogramma voor de komende vier jaar. De Democratische Partij is een bonte verzameling van belangengroepen en zij zullen proberen zoveel mogelijk invloed te krijgen op het onderhandelingsresultaat. Hoewel het de bedoeling is zoveel mogelijk eenheid uit te stralen, zal er toch flink worden gediscussieerd.
Ruwweg zijn er drie stromingen binnen de partij. De linkse liberals, die sinds de jaren zestig een stempel op de partij drukken. Ze zijn nog steeds voor een 'big government', die met name moet opkomen voor minderheidsgroepen in de getto's. Dominee Jesse Jackson is nog steeds hun grote leider. Maar omdat liberals als George McGovern, Walter Mondale en ook Michael Dukakis de presidentsverkiezingen ruimschoots verloren, zullen zij de conventie niet meer kunnen beheersen.
Hun grootste tegenstanders zijn de rechtse probusinessDemocraten onder leiding van Paul Tsongas, die bijvoorbeeld via verlaging van de belasting op winsten het bedrijfsleven meer lucht willen geven.
Daartussen moet Bill Clinton als een 'middleoftheroadman' laveren, hoewel hij duidelijk naar rechts overhelt. Hij heeft belastingverlaging voor de middenklasse beloofd, die moet worden opgebracht door een verhoging van de inkomstenbelasting voor de rijkste Amerikanen. Ook wil hij 37 miljard dollar extra bezuinigen op defensie. Het vrijgekomen geld wil hij onder meer investeren in het onderwijs.
Verder wil Clinton de bureaucratie bestrijden. Elk departement moet per jaar drie procent minder ambtenaren in dienst hebben en de staf van het Witte Huis zal met een kwart worden ingekrompen. 'Zachte' overheidsprogramma's moeten worden stopgezet. Op sociale uitkeringen dient 1,8 miljard dollar te worden bezuinigd.
Abortus
Op levensbeschouwelijk terrein is abortus het grote thema. Clinton is voor vrije keuze, evenals de meerderheid van de Amerikaanse bevolking. Nog steeds is er een krappe meerderheid in het Hooggerechtshof die dit grondrecht in stand houdt. Maar twee van de vijf voorstanders hebben ernstige gezondheidsklachten en de pro-keuze-aanhangers hebben dus belang bij een Democratische president, die nieuwe rechters moet benoemen.
Als het partijprogramma rond is, breekt op de derde dag het belangrijkste moment aan: de ruim vierduizend gedelegeerden zitten dan per staat gerangschikt in de zaal en via hun voorzitter wordt bekend gemaakt welke presidentskandidaat de gedelegeerden van een staat krijgt. Tegenwoordig weten we dankzij de voorverkiezingen ruimschoots van tevoren hoe de verhoudingen liggen, maar dat was tot de jaren zestig niet het geval.
Toen stonden de gedelegeerden veelal onder invloed van regionale politieke bazen, die in rokerige zaaltjes driftig politieke koehandel bedreven tussen de diverse kandidaten. In 1924 kwam het bij de Democratische Conventie zelfs tot 103 stemmingen voordat een meerderheid van de gedelegeerden zich achter een kandidaat had geschaard.
Nu staat al vast dat Clinton de meeste gedelegeerden heeft gewonnen en daarmee heeft de conventie aan politieke betekenis ingeboet. Het is steeds meer een mediaspektakel geworden. Als de stemming achter de rug is, vangt immers de 'greatest show on earth' aan. Als een triomfator wordt de held met vrouw en kinderen binnengehaald voor zijn aanvaardingsspeech.
Er zijn soms wel dertigduizend mensen - afgevaardigden, journalisten, ambtenaren, genodigden, aanhangers, veiligheidsmensen - in de grote hal en belendende vertrekken aanwezig. Ze zwaaien met vlaggen en blazen op fluitjes, terwijl een wolk van rode, blauwe en witte ballonnen neerdaalt. Uit de ver re omgeving zijn hoempapaorkesten opgetrommeld.
De ongeschreven regel wil dat niet langer dan een kwartier wordt gejuicht. Maar het verhaal gaat dat toen Abraham Lincoln in 1860 werd genomineerd, er urenlang een vreemdsoortig gehuil uit de conventiezaal opsteeg." Nooit was er meer tumult op aarde," zei een toeschouwer." Als alle varkens uit Ohio tegelijk zouden worden geslacht, zouden ze niet meer lawaai hebben kunnen maken."
De komende dagen zullen alle schijnwerpers op Clinton zijn gericht. Met als gevolg dat de winnende kandidaat stijgt in de opiniepeilingen. Vier jaar geleden gebeurde dat ook met de (zwakke) kandidaat Michael Dukakis.
Diepgang
Clinton heeft als voordeel dat hij van alle presidentskandidaten de meeste politieke diepgang lijkt te hebben. Hij wordt ook een steeds attractiever spreker en hij straalt visie uit, iets waar de burgers naar hunkeren in tijden van economische crisis.
Clinton gokt op het politiek zo belangrijke midden. Zijn keuze voor de gematigde senator Albert Gore als kandidaat voor het vicepresidentschap bevestigt dat. Clinton zal aanvoeren dat hij de natie met de bekwame Gore van het Dan Quayle-syndroom kan verlossen. Zijn nadeel is dat hij nog niet zo lang landelijke bekendheid geniet. Clinton is nog niet 'presidentieel' genoeg. De conventie biedt hem echter een uitstekende gelegenheid aan te tonen dat hij de afgelopen maanden de noodzakelijke ervaring heeft opgedaan.
