Scheve schaats van Romney en co.

Europa avondland, Amerika morgenland. Daar de vrees, hier de hoop. In mijn plattelandshotel lees ik in de ochtendkrant over het broze herstel. Een iets sterkere dollar, een wat lagere werkloosheid en een toefje stabiliteit op de woningmarkt. Een kinderhand is gauw gevuld. Optimistische landsaard, dus het glas is halfvol.
In de auto naar het 'Red White and Blue'-theater waar Mitt Romney spreekt. Moet weer denken aan die oude Reagan-slogan 'It's morning again in America'. Maar voor zo'n triomfgevoel is het echt nog te vroeg.
Want vergis je niet. Ik rijd over krakende bruggen en wegen met diepe gaten. Dit land schreeuwt om publieke investeringen. In het wegennet, het onderwijs en de gezondheidszorg. Maar hoe?
De instituten waar Amerika op steunt, dreigen te bezwijken. van banken tot en met het Congres waar vrijwel iedereen negatief over oordeelt. De VS verliezen steeds meer terrein op de 'rising tigers' in Azië. Innovatie? Waar rijdt in Amerika een echte highspeedtrein? De Chinezen zijn er meesters in. Hoe komt het dat een 'kleintje' als Singapore al bijna hetzelfde gemiddelde inkomen heeft als het grote, machtige Amerika? Alles moeten ze daar voor hun dienstensector en industrie importeren. Zelfs zand voor het cement om te bouwen. Waar is het geld in Amerika? Het begrotingstekort is duizelingwekkend. In de gezondheidszorg zijn de kosten onbeheersbaar. Hier groei je economisch niet zo maar uit.
De fameuze 1% van de bevolking bezit feitelijk een vijfde deel van het nationale inkomen. De middenklasse krimpt snel. Nog nooit was er in het land van de gelijke kansen zoveel inkomensongelijkheid.
Larry Summers typeerde in de Financial Times de huidige problematiek treffend: 'Het vervaardigen van een mooie hightechkleurentelevisie is, zo anders dan decennia geleden, goedkoper dan een dag ziekenhuisopname.'
Aangekomen op de parkeerplaats bij het theater zie ik Romney uitstappen. Dertig maanden heeft hij in Europa gewoond als mormoons missionaris. Ooit gaf hij hoog op van onze sociale voorzieningen en gezondheidssysteem.
Ik loop op hem af en vraag naar zijn huidige opvattingen over ons land. Een vriendelijk maar nietszeggend commentaar: Jullie zijn nog steeds erg goed in langeafstandsschaatsen. Ik hou van de hoempapamuziek in de ijsstadions. En dat was het dan.
Even later zit ik tussen 700 belangstellenden die het hardst klappen als Romney Europa schoffeert. Obama is too cozy met socialistisch Europa. In iedere speech van de kandidaat zit Europa-bashing, dus is het een trend. Je geneert je bijna dat je uit Europa komt: die nieuwe westelijke Sovjet-Unie.
Dergelijke aanvallen zeggen vooral iets over Amerikanen en hun politici zelf. Op deze 'ochtend' blijkt dat niet alleen Europeanen het economische spoor bijster zijn, maar ook Amerikanen.
Opvallend dat de linkse Occupy Wall Street en rechtse Tea Party-beweging de woede over de Wall Street-malversaties delen.
Het huidige Amerikaanse kapitalisme en de bijbehorende aloude Amerikaanse Droom staan ter discussie. Ze vallen niet meer samen. Dat maakt de Amerikanen onzeker.
Dat sentiment wordt populistisch uitgebuit door het electoraat toch een terugkeer naar 'good old America' te beloven met gebruikmaking van de Europese welvaartsstaat als zondebok. Dat dit maatschappijmodel op de terugtocht is in Europa doet er niet toe. Het gaat om negatieve, externe beeldvorming voor eigen gebruik. volksverlakkerij. Alle Republikeinse kandidaten maken zich hieraan schuldig. Een paar uur later beland ik in een zaaltje waar Newt Gingrich spreekt. 'Welkom', zegt Newt. 'Nederland is een mooi land. Maar jullie moeten nu echt eens wat doen aan dat socialisme en die bureaucratie.'

Eindstrijd gaat tussen 'VVD'ers' Obama en Romney

De traditioneel keiharde verkiezingsstrijd bij de Republikeinen is verworden tot vrij worstelen. Alles mag. Onder of boven de gordel. Maakt niet uit.

Anders dan in Nederland zijn kandidaten in de VS niet gebonden aan formele, gedetailleerde partijprogramma's. Iets wat daarop lijkt wordt komende zomer op de conventies in elkaar getimmerd, maar zelfs met die programmapunten — 'planks' — wordt doorgaans soepeltjes omgegaan.

Een kandidaat moet in het zo diverse en geografisch uitgestrekte kiezerslandschap de boodschappen voortdurend aanpassen. In South Carolina kon Gingrich zich onder de vele doelgroepen, variërend van vrouwen tot middenklassers en 'evangelische conservatieven', nog profileren als het alternatief voor Romney. In de debatten — gratis publiciteit — was hij de sterkste. Zijn aanvallen op de linkse media enthousiasmeerden iedere Republikeinse kiezer. Romney werd neergesabeld als een Republikeinse Obama, die 'pro wapencontrole, abortus, homorechten en zelfs belastingverhoging' is.

Maar in dit gepolariseerde politieke klimaat, waar in feite ongelimiteerd geld kan worden ingezet, dreef Romney in Florida eindelijk Gingrich in het nauw. De afgelopen weken bombardeerde Romney de 'Sunshine State' met spotjes die in totaal zo'n $ 12 mln kostten. Bijna tien keer zoveel als die van Gingrich. Ook het Republikeinse establishment rees op uit de fauteuil. Er moest nu snel worden ingegrepen. Als uiteindelijke winnaar zou Gingrich met al z'n persoonlijke, politieke en zakenschandalen een eitje zijn voor de Obama-campagne.

De gerespecteerde oorlogsheldpoliticus Bob Dole verklaarde in een open brief dat Gingrich een egocentrische eenling is. 'Een ongekende brokkenpiloot.' Zelfs journalisten deden mee aan het offensief. De conservatief Peggy Noonan zette hem neer als een 'angry little attack muffin'. Natuurlijk, wie de stemmen van de conservatief Rick Santorum en deels Ron Paul bij elkaar optelt komt dicht bij Romneys score. Maar niets wijst erop dat zij snel uit de strijd stappen.

Gingrich zal zich steeds meer als de politieke leider van de Tea Party-Amerikanen profileren. Sarah Palin steunt hem al. Maar daar zit ook zijn valkuil. Februari zal Romneys maand worden, want staten als Nevada en Arizona zijn hem gunstig gezind vanwege de vele mormonen die voor 90 procent op Romney stemden vier jaar geleden.

Maart kan nog succesvol zijn voor Gingrich, want zuidelijke conservatieve staten als Mississippi, Georgia en Tennessee zijn dan aan de beurt. De sociaal-conservatieven zijn nu de definitieve machtsbasis van Gingrich. Romney heeft hem definitief in de rechtschristelijke hoek gedreven.

Alleszeggend is dat Florida een afspiegeling is van het diverse landelijke electoraat, dus wie daar wint...! De Florida-kiezers gaven aan dat voor hen het allerbelangrijkste is dat hun kandidaat kan winnen van Obama. Al maanden blijkt uit peilingen dat Obama Gingrich met gemak kan verslaan. Obama-Romney is echter voortdurend een nek-aan-nekrace.

De 2012-strijd kan de spannendste aller tijden worden. Obama zal met tevredenheid zien hoe Gingrich tot en met de Republikeinse conventie een irritante horzel blijft in Romneys vlees. Anderzijds laten businessorders een dip zien en dat wijst op weer een teleurstellend economisch jaar. Dat speelt Romney in de kaart, die niet voor niets het woord 'businessman' met koeienletters op zijn campagnebus heeft geschreven.

Voor wie het per se vanuit Nederlands perspectief wil bezien: geloof niet in de onzin van types als Leon de Winter, die Obama een socialist noemen. Door een Amerikaanse bril bezien zijn Obama en Romney op tal van punten rechtse VVD'ers en is Gingrich een typische SGP'er.