Financieel Dagblad 2010
Ga naar
2012 - 2011 - 2009 - 2008 - 2007
| Vaste burcht | 10-12-2010 |
| Korea's | 26-11-2010 |
| Bush | 12-11-2010 |
| Obama op weg naar niemandsland | 01-11-2010 |
| Twitterbom | 29-10-2010 |
| The Hope | 15-10-2010 |
| CDA | 01-10-2010 |
| Wereld | 17-09-2010 |
| Ayaan | 20-08-2010 |
| Maxime | 06-08-2010 |
| Ground zero | 23-07-2010 |
| Excuses | 09-07-2010 |
| Keynes | 25-06-2010 |
| Paars | 11-06-2010 |
| Job-getob | 28-05-2010 |
| Optimisme | 30-04-2010 |
| De bom | 16-04-2010 |
| Diversiteit | 02-04-2010 |
| Obamacare | 19-03-2010 |
| Haagse schemering | 05-03-2010 |
| Hollandse blamage in Washington | 01-03-2010 |
| Wouter | 19-02-2010 |
| Tavern | 05-02-2010 |
| Nachtmerrie | 22-01-2010 |
| Cheney | 08-01-2010 |
Obama's nachtmerrie. Uitgerekend de heilige Edward Kennedy-zetel verliezen aan Republikein Scott Brown! Juist de gezondheidszorg is (was) Obama's en Kennedy's topprioriteit.
Afgelopen weekend was ik in Memphis en Atlanta voor de viering van de jaarlijkse Martin Luther Kingdag. Zondagochtend vertrok plots een grote groep onder aanvoering van Kings zoon om met Obama campagne te voeren voor de Democratische kandidaat. Tevergeefs dus.
97% van de inwoners van de 'bluest state' Massachusetts heeft een fatsoenlijke verzekering. Zelfs daar groeit het verzet tegen Washington. Tegen het spookbeeld van een dominante staat. Waarom moeten wij meebetalen aan gezondheidskosten van andere staten, vragen veel zwevende kiezers en zelfs progressieven zich af. De combinatie van een enorm overheidstekort en nieuwe belastingen om hervormingen, zoals ook nieuwe milieuwetgeving, te betalen is voor veel Amerikanen een brug te ver.
Obama is door de meeste Amerikanen gekozen als anti-Bush, niet als linkse vredesvorst. 'Independents' keren zich nu massaal van hem af. Brown presenteerde zich ook als onafhankelijk. Noemde zijn partij nauwelijks.
Obama doet er verstandig aan Bill Clintons voorbeeld te volgen. Diens eerste jaar kenmerkte zich door een allegaartje aan progressieve voorstellen. Al gauw kwam hij tot inkeer en schoof hij op naar het centrum. 'It's the economy stupid' is ook nu de nieuwe slogan. In Memphis zie ik overal verwaarlozing. Bedelaars ook. Een Nederlandse zakenman vertelt mij dat je deze sloppenwijken zo in Mumbai kan plaatsen.
In het ooit zo 'booming Atlanta' is het minder erg. Maar in de buurt van zakenwijk Buckhead zie ik de ene na de andere vrijstaande villa te koop. Voor soms maar $ 200.000.
Dus Barack, welkom in de realiteit. Probeer als 'Clinton de Tweede' je presidentschap te redden. Nog tijd genoeg. En de gezondheidszorg? Obama moet nu rekening houden met de Republikeinen. Met hen etappe-gewijs gezamenlijke wetgeving lanceren. Ook Republikeinen willen verzekeringspolissen aanpassen die chronisch zieken uitsluiten. Een nieuwe Obama dus die in feite net als Clinton een deel van de Republikeinse agenda uitvoert. Wen er maar aan.
Europeanen moeten begrijpen dat Amerika veel rechtser is. En ook dat Obama een echte pragmaticus is die snel zal leren van zijn beginnersfouten.
'Good old' Dick Cheney laat weer van zich horen. Veegt de vloer aan met Obama, die niet wil spreken van een 'war on terror'. Schandalig dat Amerikaanse inlichtingendiensten niets deden maar wel wisten van contacten tussen Al Qaida en 'een Nigeriaan' wiens vader notabene autoriteiten in de VS had gewaarschuwd. Toch kon Abdulmutalleb een enkele reisticket kopen zonder bagage in te checken. Reserveerde de meest gevaarlijke 19a-stoel bij de kerosinetank.
Ondertussen danste Obama de hoelahoep op Hawaii. Wachtte drie dagen met reageren. Dit had een tweede '11 september' kunnen zijn met duizenden doden op de grond. Een aanval op Amerika!
Daar heeft Dick gelijk in maar ik zie wel een boterberg op z'n hoofd. Als schaduwpresident was hij medeverantwoordelijk voor falend veiligheidsbeleid in 2001, toen alle signalen op rood stonden. Veiligheidsdiensten hadden concrete informatie over een op handen zijnde aanslag. Daar werd niets mee gedaan! Bush reageerde laks na een 11 septemberaanslag die dus wél 'succes' had.
Bush en Cheney beloofden een reorganisatie en centralisatie van veiligheidsdiensten. In 2003 ontstond het nieuwe ministerie voor binnenlandse veiligheid. Het bureaucratisch gedrocht met 200.000 medewerkers is bepaald nog geen succesverhaal. FBI en CIA vallen er buiten.
Ook rond kerst 2009 werden sporen van informatie niet bij elkaar gevoegd. Obama eist binnen een paar dagen concrete aanbevelingen om miscommunicatie aan te pakken. Anders dan de impulsieve, wraakzuchtige cowboypresident Bush is Obama de koele analyticus. Begrijpt dat je vooral ook de voedingsbodem voor terrorisme zo veel mogelijk moet wegnemen. Een oorlog tegen een wereldomvattend en grootdeels onzichtbaar fenomeen als terrorisme is onzinnig. Maar uitdrukkelijk wel daadwerkelijke Al Qaida-terroristen uitschakelen.
Obama heeft de moed te zeggen dat sluiting van Guantanamo Bay gewoon doorgaat. De 90 Jemenitische gevangenen gaan niet terug naar de 'falende staat' Jemen (een tweede Afghanistan!) maar verhuizen naar het Amerikaanse vasteland. Dat risico wil Obama terecht niet nemen. Al Qaida heeft in Jemen handlangers kunnen rekruteren vanwege vernederingen op Guantanamo Bay. Een paar gevangenen zijn wel teruggestuurd naar Jemen en hebben waarschijnlijk als nieuwe Al Qaida-leden contact gehad met Abdulmutalleb. Vrijgelaten in het Bush-Cheney-tijdperk.
'Het ergste van de storm is voorbij, de ravage resteert', aldus Obama in zijn troonrede. Tien procent van de Amerikanen zoekt een baan. 'En als we niet snel hadden ingegrepen was dat nu twintig procent geweest'. Obama heeft gelijk. Critici wegen onvoldoende hoe ernstig het allemaal was toen hij het Witte Huis inwandelde.
Veel dramatiek vol symboliek. In New York bezoek ik steevast de 'Tavern on the Green', de romantische oase in Central Park. In 1934, middenin de donkere crisistijd, transformeerde deze schaapsboerderij in een restaurant. Duizenden lichtjes in de bomen. Binnen warmpjes dineren als in een suikerzoete bruidstaart met aan het plafond fonkelende kroonluchters.
In Amerika's meest succesvolle restaurant dineerden duizenden op één avond. In de gloriejaren, en zelfs nog in 2008. Veel gewone New Yorkers maar ook Tony Blair en Bill Clinton stapten plotseling binnen.
Maar op een doordeweekse dag in december 2008 telde ik slechts 34 klanten. Een maand later zelfs nog minder. Een enkele bejaarde ober voor de bediening. Verveling! Ik zag zo'n 'vergane glorie'-gastheer met zwarte brillantinekuif tegen een pilaar in slaap vallen.
Afgelopen september werd het faillissement uitgesproken. Half februari moet het restaurant leeg worden opgeleverd. De afgelopen dagen was er grote uitverkoop.
Neem mezelf kwalijk dat ik er niet was. Had graag voor $ 100 een roze eierdopje met hertenoortjes gekocht.
Wat overblijft zijn herinneringen: oudere New Yorkers die op Glenn Miller-muziek dansten op het terras. Wachten in de rij om binnen te mogen komen. Hopen op een plaatsje in de mooiste zaal, de Crystal Room. Een concentratie van zoveel kitsch dat het toch weer kunst werd. Een glimmende vijver tussen het groen en de wolkenkrabbers in de verte.
De lichtjes zijn gedoofd in Central Park. De foto's van die goeie, ouwe 'Tavern' tonen een ravage. Op de plek van de kerstboom staan verhuisdozen.
De Tavern paste bij het ongebreidelde kapitalisme van bijvoorbeeld de jaren negentig. De 'sky was the limit'. Wie nu de economische ellende in het land beziet, begrijpt dat het doek wel moest vallen.
Heeft de Tavern eigenlijk ooit wel bestaan? Was het slechts een luchtspiegeling uit de tijd waarin miljoenen mensen nog in de ban van de Amerikaanse Droom waren?
Winters Washington 'by night'. De sneeuw knispert onder mijn schoenen. Het is donker maar de lampen branden in het Witte Huis. Hij moest eens weten dat ik uit Nederland kom. Behalve Barack en ik, is hier vrijwel niemand. Nooit toonde het Witte Huis zich zo wit: symbool van onschuld vergeleken bij 'elders' .
Zou de
president al weten dat op
klaarlicht dag in de krochten
van het Haagse Binnenhof in
feite ook een politieke aanslag
op hem wordt gepleegd?
Zoals elke ochtend vroeg krijgt
de president zijn
veiligheidsbriefing. 'Mister
President, volgende agenda punt
is Nederland. U weet dat de
Nederlanders voortreffelijk werk
in Uruzgan doen?' 'Natuurlijk.
Ik ken mijn dossiers. Niet voor
niks hebben we de eerste
Afghanistan-conferentie in Den
Haag georganiseerd. Heeft zowat
de hele internationale
gemeenschap onze nieuwe
"Hollandse" aanpak geaccepteerd.
En onlangs nog weer eens in
Londen. We zetten nu in op
veiligheid en wederopbouw.'
'Maar
Femke en Agnes twijfelen aan die
vooruitgang.'
De president kijkt verbaasd.
Kritiek uit Nederland,
Obama-land nummer één in de
wereld waar minstens 80 procent
destijds op hem gestemd zou
hebben? De VN en de
internationale pers roemen toch
de vooruitgang in Uruzgan?
'Meneer de
president, NederlanOppervlakkig
electoraal gewin wint het in Den
Haag van diepgaande solidariteit
met Washington Defensie,
diplomatie en ontwikkeling zijn
kernbegrippen van het door Obama
zo geprezen Hollandse
Afghanistanmodel. Hillary
Clinton sprak bij haar aantreden
meteen van een nieuwe 'smart
power', een intelligente mix
immers van 'soft' en 'hard
power'. Maar PvdA-politici,
onder wie de nu afgetreden
minister van
Ontwikkelingssamenwerking Bert
Koenders, legden de nadruk op
'diplomatie' en 'ontwikkeling'.
Daarmee namen zij al direct
afstand van Washington en de
Navo. Van PvdA-leider Bos en de
zijnen mocht niet gesproken
worden van een gevechtsmissie.
Maar in een met bermbommen
bezaaid gebied waar
talibanstrijders regelmatig
opduiken, speelt het
veiligheidsaspect uiteraard een
belangrijke rol. Veelzeggend
voor die PvdA-houding is dat nog
wel onze F-16's hoog, en dus
relatief veilig, een rol mogen
blijven spelen. Als er wél een
compromis gesloten had kunnen
worden binnen 'Balkenende 4'
hadden die vliegtuigen nog een
aardige splijtzwam kunnen
vormen. De PvdA vertoont met
enige regelmaat de reflexen van
de 'gebroken
geweertjes'-mentaliteit. Dat
bleek in begin jaren tachtig bij
de steun voor de grote
antikernwapendemonstraties maar
was ook zichtbaar na de
terroristische aanslagen van 11
september 2001. Op 1 december
van dat jaar meldden Nederlandse
media dat binnen onze regering
'paniek' was ontstaan omdat de
regering-Bush had gevraagd om
F-16 gevechtsvliegtuigen voor de
Afghanistanmissie. Maar het
kabinet Kok wilde absoluut niet
betrokken raken bij
gevechtshandelingen. Bronnen op
het Haagse ministerie van
Buitenlandse Zaken merkten op
dat Nederland voor Washington
met zo'n halfzacht antwoord door
de mand was gevallen. Toen kon
PvdA-premier Wim Kok het kabinet
nog met paarse lijm aan elkaar
smeden. Voor CDA-leider
Balkenende, die inmiddels de
enige echte trans-Atlantische
partij vertegenwoordigt, was dat
onbegonnen werk. Onze
trans-Atlantische band is een
sterke. We delen nu eenmaal
dezelfde kernwaarden en
basisbelangen op veiligheids- en
economisch terrein. Maar met dit
Nederland kan Washington geen
zaken doen. Een beperkte
trainingsmissie in omvang en
tijdsduur binnen ons
expertisegebied Uruzgan was een
logisch compromis geweest. Dat
Bos dit niet voor zijn
verantwoording kon nemen,
getuigt van een naïeve,
provinciaalse houding. Na de
Koude Oorlog ligt het accent
binnen onze politieke discussies
veelal op het binnenland. Wij
zijn in de ban van de eigen
polder terwijl wij steeds meer
leven in een 'global village'.
Wat in grotten in het
onherbergzame Afghanistan wordt
bekokstoofd kan meteen
desastreuze gevolgen hebben voor
burgers in bijvoorbeeld New
York, Madrid of Londen. De
kwestie-Uruzgan maakt duidelijk
dat ook partijen als de PVV en
nota bene zelfs de VVD de
transAtlantische band niet echt
koesteren. Oppervlakkig
electoraal gewin wint het van
diepgaande solidariteit met
Washington. Dat zal in
Washington niet gauw vergeten
worden. Nederland is nog niet
als een 'Nova Zembla' dat zich
loswrikt van de rest van Europa.
Maar het is de hoogste tijd voor
een echt inhoudelijke discussie
over de koers van onze
buitenlandse politiek. Niet te
veel gevraagd in een tijd waarin
iedere, ook Nederlandse, burger
gevaar loopt. Bij stabiliteit in
Afghanistan heeft ook de in
PvdA-campagnes regelmatig
opgevoerde tante Truus baat.k
voorstaan dan Bush? Wouter heeft
toch voortschrijdend inzicht?'
'Meneer de president, het enige
wat nog kan helpen is dat u
smekend op uw knieën gaat voor
Wouter en buitenlandwoordvoerder
Van Dam.'
'Van Dam?' antwoordt de president licht geïrriteerd. 'Laat maar. Er zijn grenzen aan mijn nederigheid. Wij steken onze nek uit in Afghanistan om radicaalislamitische terroristen uit te schakelen. Dat moet toch ook voor Geert een goede zaak zijn. Wij beschermen gematigde moslims. Dat zou Wouter weer moeten waarderen.'
'Van links tot rechts zijn Nederlanders blijkbaar in de war. Provinciaalse kaaskoppen zijn het. Arm land dat zich zo denkt op te kunnen stellen in een gevaarlijke "global village"'.
Hollandse blamage in Washington
Oppervlakkig electoraal gewin wint het in Den Haag van diepgaande solidariteit met Washington Defensie, diplomatie en ontwikkeling zijn kernbegrippen van het door Obama zo geprezen Hollandse Afghanistanmodel. Hillary Clinton sprak bij haar aantreden meteen van een nieuwe 'smart power', een intelligente mix immers van 'soft' en 'hard power'. Maar PvdA-politici, onder wie de nu afgetreden minister van Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders, legden de nadruk op 'diplomatie' en 'ontwikkeling'. Daarmee namen zij al direct afstand van Washington en de NAVO. Van PvdA-leider Bos en de zijnen mocht niet gesproken worden van een gevechtsmissie. Maar in een met bermbommen bezaaid gebied waar talibanstrijders regelmatig opduiken, speelt het veiligheidsaspect uiteraard een belangrijke rol. Veelzeggend voor die PvdA-houding is dat nog wel onze F-16's hoog, en dus relatief veilig, een rol mogen blijven spelen. Als er wél een compromis gesloten had kunnen worden binnen 'Balkenende 4' hadden die vliegtuigen nog een aardige splijtzwam kunnen vormen. De PvdA vertoont met enige regelmaat de reflexen van de 'gebroken geweertjes'-mentaliteit. Dat bleek in begin jaren tachtig bij de steun voor de grote antikernwapendemonstraties maar was ook zichtbaar na de terroristische aanslagen van 11 september 2001. Op 1 december van dat jaar meldden Nederlandse media dat binnen onze regering 'paniek' was ontstaan omdat de regering-Bush had gevraagd om F-16 gevechtsvliegtuigen voor de Afghanistanmissie. Maar het kabinet Kok wilde absoluut niet betrokken raken bij gevechtshandelingen. Bronnen op het Haagse ministerie van Buitenlandse Zaken merkten op dat Nederland voor Washington met zo'n halfzacht antwoord door de mand was gevallen. Toen kon PvdA-premier Wim Kok het kabinet nog met paarse lijm aan elkaar smeden. Voor CDA-leider Balkenende, die inmiddels de enige echte trans-Atlantische partij vertegenwoordigt, was dat onbegonnen werk. Onze trans-Atlantische band is een sterke. We delen nu eenmaal dezelfde kernwaarden en basisbelangen op veiligheids- en economisch terrein. Maar met dit Nederland kan Washington geen zaken doen. Een beperkte trainingsmissie in omvang en tijdsduur binnen ons expertisegebied Uruzgan was een logisch compromis geweest. Dat Bos dit niet voor zijn verantwoording kon nemen, getuigt van een naïeve, provinciaalse houding. Na de Koude Oorlog ligt het accent binnen onze politieke discussies veelal op het binnenland. Wij zijn in de ban van de eigen polder terwijl wij steeds meer leven in een 'global village'. Wat in grotten in het onherbergzame Afghanistan wordt bekokstoofd kan meteen desastreuze gevolgen hebben voor burgers in bijvoorbeeld New York, Madrid of Londen. De kwestie-Uruzgan maakt duidelijk dat ook partijen als de PVV en nota bene zelfs de VVD de trans-Atlantische band niet echt koesteren. Oppervlakkig electoraal gewin wint het van diepgaande solidariteit met Washington. Dat zal in Washington niet gauw vergeten worden. Nederland is nog niet als een 'Nova Zembla' dat zich loswrikt van de rest van Europa. Maar het is de hoogste tijd voor een echt inhoudelijke discussie over de koers van onze buitenlandse politiek. Niet te veel gevraagd in een tijd waarin iedere, ook Nederlandse, burger gevaar loopt. Bij stabiliteit in Afghanistan heeft ook de in PvdA-campagnes regelmatig opgevoerde tante Truus baat.
Gekrakeel in de duisternis. Duurt even voor het echte licht doorbreekt. Woensdagmiddag laat waagde ik mij even op de Hoefkade, die volkse slagader van de Schilderswijk en Transvaal. Even op straat kijken in het nieuwe 'Wilderstijdperk'. Nergens zie ik zijn (Marokkaanse) straatterroristen. Oftewel het straattuig en dat is weer de terminologie van Balkenende.
Dit 'oh, oh Den Haag' is meer een vriendelijke Efteling. Een vergelijking met bijvoorbeeld het levensgevaarlijke Los Angeles-zuid gaat totaal mank. Daar kun je alleen 's morgens veilig rondkijken omdat de duizenden bendeleden dan uitslapen. Mijn enige bijna-doodervaring in de Schilderswijk was de pizzakoerier die mij op z'n bromfiets de pas afsneed. Een blanke jongeman met donkerblonde krulletjes.
Voorlopig zal het woordentumult in de Hollandse polder wel even aanhouden. Politici maken elkaar uit voor leugenaar. Nederlandse campagnes worden Amerikaanser. Karakterimpressies staan centraal. Tegenstanders moeten per se worden beschadigd. Weinig analyse, veel effectbejag. Nog gaan politieke gossipschandalen grotendeels aan onze neuzen voorbij. Maar campagnes worden 'reality soaps'. Televisie is het speelveld van de democratie. Nog nooit heeft de Nederlandse tv zoveel debatten in zo'n korte tijd uitgezonden.
Bange, boze burgers hebben heimwee naar de kleinschalige veiligheid van vroeger. Nederland is het Hongkong van de westerse wereld. Snelle massa-immigratie veranderde volksbuurten als bij toverslag. Plotseling was er echte diversiteit. Nog maar kort geleden leefden miljoenen Nederlanders geïsoleerd binnen hun blanke zuilen. Nederland zal nog wel even overspannen blijven. 'Celebrating diversity' is een slogan die je bij ons nauwelijks hoort.
Het wachten is op de echte feiten. Criminaliteitscijfers in Nederland dalen sterk. Realiteitszin zal op den duur terugkeren.. Een land van uitsluitend minderheden is per definitie veroordeeld tot compromissen. Zelfs protestpartij PVV wil op veel punten water bij de wijn doen.
Jammer dat we tot ver na 9 juni moeten wachten op sturing en politieke nuchterheid. Een kabinet kunnen we pas maanden later verwachten. Voor ondernemers onbegrijpelijk want hoe kun je een bedrijf in verwarring, de BV Nederland, een half jaar voort laten dobberen?
In wezen relativeert ook dat de feitelijke macht van Haagse politici. Toch geruststellend.
Aan de omgeving kun je gemakkelijk de economische crisis aflezen. Ik rijd op een landweg in de heuvels van de Amerikaanse staat Tennessee. Verwaarloosde houten huizen, auto's uit het jaar nul en sjofel geklede, slecht uitziende mensen.
Wat is het hier doods. In een dorpje parkeer ik bij de plaatselijke herberg. Ik ga zitten, bestel mijn lunch en word aangestaard door de bazin.
Ben de enige klant. Ze vraagt zich verbaasd af wat ik hier kom doen. Daarna is het langdurig stil. Ze blijft mij aanstaren. Het eten is goedkoop en ongezond. Met 'only the salad we don't fry' verbreekt ze de stilte en neemt tegenover mij plaats.
Dat werkt op mijn zenuwen. Beter dat zij praat terwijl ik eet. Vette, gefrituurde kip en bananenpudding.
Ik overrompel haar. Wat vindt zij van Obama's gezondheidsplannen? Alsof ik op een knopje druk.
'Ik lig er 's nachts wakker van. Betaal nu al 600 dollar per maand met een eigen risico van 2500 dollar.'
Deze Ann vertrouwt mij toe dat zij binnenkort voor de keus staat haar huis te verkopen of de ziektekostenverzekering op te zeggen. Zij zal kiezen voor dat laatste. 'Drie generaties van mijn familie hebben er gewoond. Het is een stuk van mezelf. Dat geef je nooit op.'
Steunt zij Obama? 'Natuurlijk, onder zijn plannen krijg ik de helft van mijn premie gecompenseerd.' Maar waarom is er dan zoveel verzet? 'Niemand leest hier een landelijke krant. Het onderwijs is slecht. Mensen zijn makkelijk te manipuleren.'
En hoe! Als ik mijn weg vervolg, knalt uit de autoradio het stemgeluid van Rush Limbaugh, Amerika's ultraconservatieve haatkoning.
Tegen de miljoenen luisteraars zegt hij: Obama's plannen voor de gezondheidszorg zijn te vergelijken met die van de nazi's. Hitler wilde ook verplichte abortus en de gezondheidszorg nationaliseren.
Nonsens! De publieke optie namens de overheid is juist uit de plannen van Obama gehaald. Particuliere verzekeringen blijven bestaan. Wel worden groepen consumenten bij elkaar gebracht om en bloc beter te kunnen onderhandelen over hun polis.
Ik vertrouw op het verstand en gevoel van dat andere, meer verlichte Amerika wat je vooral in de verstedelijkte gebieden tegenkomt. Het parlement stemt.
De komende dagen zullen historisch worden.
Diversiteit
Vooroordelen en stereotiepen kun je overwinnen. Kijk naar Amerika. Nog begin jaren zestig was het katholieke geloof van John Kennedy een 'Big Issue'. Zwarte burgerrechtenactivisten als Martin Luther King kregen toen een soortgelijke aanklacht.
Tegenwoordig staan religieuze en etnische minderheden in provinciaals Nederland zwaar onder druk. Zeg maar gewoon bij menigeen in een kwaad daglicht.
Maar kijk nog eens naar Amerika. Daar zie ik allerlei 'best practices' van 'celebrating diversity'. Op scholen, in bedrijven. Diversiteitsdeskundige David Livermore beweert in zijn nieuwe boek Leading with Cultural Intelligence dat maar liefst 85% van de jonge managers aandacht voor diversiteit en internationalisering een basisvoorwaarde vindt voor een nieuwe baan. Wij leven immers in een 'global village'.
Een beetje zichzelf respecterend bedrijf heeft een speciale diversiteitfunctionaris die toeziet dat diversiteittrainingen niet eenmalig, maar structureel en echt inhoudelijk worden geïmplementeerd. Stel diverse managementteams samen waardoor groepen maximaal profiteren van ieders deels cultureel bepaalde, dus gevarieerde talenten en vaardigheden. Een goede match ook met de diversiteit onder klanten.
Grote bedrijven als IBM en Coca Cola zijn Nederlandse bedrijven lichtjaren vooruit. In Amerika sluiten sommige bedrijven toeleveringsbedrijven zelfs uit omdat hun personeelssamenstelling niet divers genoeg is.
Van zoiets vallen Nederlanders flauw. Gaat ook wel ver. Maar wat een verademing vergeleken met onze gespannen 'multi-culti' uitsluitingdiscussie. Ook wij worden overspoeld door een vergrijzinggolf. Vlak daarachter zit al de verkleuringgolf. Niet bang zijn! Neem ze op in uw bedrijf die talentvolle Turkse of Marokkaanse Nederlanders met hun charmante Amsterdamse of Rotterdamse accent. Bruggen slaan tussen mensen past bij maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Ieder land, iedere grootmacht heeft te maken met diversiteit. De Verenigde Staten, immigrantenland bij uitstek, gaat het minst krampachtig daarmee om. Door schade en schande wijs geworden. 'Celebrating diversity' is te midden van verschuivende machts- en economische verhoudingen een belangrijke succesfactor. 'Uncle Sam' is getransformeerd in een zwarte president, een vrouwelijke minister van buitenlandse zaken en een latino opperrechter. Prima.
De bom
Bang voor de bom? Nee, angst voor kernwapens was in de Koude Oorlog relatief. Vanwege een almaar groeiend arsenaal nucleaire wapens aan beide kanten was er afschrikking. Een veilige balans. Daden van Sovjetleiders kon je rationeel inschatten. Het steeds krachtiger wapen was zo schadelijk dat het eenvoudig niet te bevatten was. Midden in die Koude Oorlog kregen burgers instructie zich in de gangkast, als het hele erge onverhoopt toch zou gebeuren, te verstoppen. Schoolkinderen moesten onder tafeltjes of kleedjes kruipen. Hoofd tussen de knieën! 'Ga maar rustig slapen' luidde de impliciete boodschap.
Deze week heeft Obama in één ruk het veiligheidskleedje weggetrokken want de Verenigde Staten zal geen kernwapens gebruiken als andere landen (wel een paar uitzonderingen) met bijvoorbeeld biologische en chemische wapens aanvallen. Is Obama krankzinnig geworden? Een pacifist? Verkwanselt hij onze belangen want zijn afschrikkinggarantie gold immers ook ter verdediging van NAVO-landen?
Nee, hij heeft een juist besluit van historische betekenis genomen. De president volgt in wezen het advies dat de Haagse Amerikaan Ivo Daalder een paar jaar geleden heeft gegeven in zijn artikel The Logic of Zero in Foreign Affairs. Het grootste gevaar voor de mensheid is niet meer de nucleaire Sovjet-Unie maar de toegenomen hoeveelheid kernwapens in de wereld en het materiaal om ze te maken. Het traject om die bommen te produceren wordt rap korter. Voor terroristen is het steeds makkelijker aan nucleaire spullen te komen. Amerikaanse inlichtingendiensten zeggen bewijzen te hebben dat Al Qaida op jacht hiernaar is. Welk zinnig mens twijfelt daaraan? Ik niet.
Optimisme
Vanwege de aswolk een weekje extra in Manhattan. Mooie bonus. Goede gelegenheid voor een persoonlijk economisch onderzoekje.
Welnu, bij de restaurants staan de mensen weer in rijen voor de deur. Van de Gramercy Tavern tot Isabella's in de Upper West-side. Mijn hotel kost weer 'New Yorks gewoon' $350, natuurlijk exclusief belasting. 'U moet gauw bijboeken, want we zijn vrijwel "sold out".
Mijn onderzoeksassistenten in de stad zijn de taxichauffeurs die unaniem verklaren dat het weer beter gaat met de economie. Op weg naar het JFK-vliegveld krijg ik een hoorcollege van een uur. De jeugdige Indiase chauffeur studeert in de avonduren economie.
Hij licht toe: 'Wij zijn er nog niet helemaal maar economisch herstel is ingezet. Mensen betalen weer contant in plaats van met de creditcard, de boodschappentassen zijn weer voller' en, zo eindigt hij met een glimlach, 'ik krijg veel meer fooi'.
De jongeman wijst er op dat de publieke en private sector in achttien maanden een reusachtig pakket aan agressieve fiscale en monetaire maatregelen hebben geïmplementeerd. In Japan lukte dat in 12 jaar nog niet eens. 'Augustus 2009 had niemand durven voorspellen dat banken als "Wells Fargo" binnen vier maanden alweer 100 miljard dollar geleend geld zouden terugbetalen aan de belastingbetaler.'
Natuurlijk, voorlopig is er nog sprake van een baanloos herstel. Maar veel economische indicatoren staan op lichtgroen en dat onverwoestbare optimisme van ook weer deze taxichauffeur is absoluut een economische succesfactor.
Ik reken af. Zestig dollar. Ik geef vijfenzeventig. Een geroutineerd 'dankjewel'. Zo'n bijzondere fooi is het nu ook weer niet. Bij de 'gate' koop ik nog gauw een rood-wit-blauwe Newsweek met de tekst: 'America is Back!'
Socioloog Richard Florida oordeelt in het blad dat 'Amerika de meest innovatieve maatschappij ter wereld is.' In een mum van tijd hebben 'Apple' en 'Google' de oude merken verdrongen. En op korte termijn zal het in de suburbs wemelen van de elektrische auto's.
Het wordt een heerlijke vlucht van het optimistische Amerika naar Europa. Als ik bijna gelukzalig wegdoezel schiet me nog een opmerking van de taxichauffeur te binnen: 'Toch mooi dat Goldman Sachs nu Obama's Wallstreet-hervormingen steunt. Komt het vertrouwen in de economie weer helemaal terug.'
Job-getob
Ik adviseer met mijn Amerikaanse verkiezingsbril op. Nederlandse politici zijn immers amateurs in campagne voeren. Vandaag is leerling Cohen aan de beurt.
Twee grote waarheden in campagneland. 'De televisie is het speelveld van de democratie' schreef Theodore White. Kandidaten nemen in grootbeeld en zelfs driedimensionaal plaats in onze huiskamers. Ieder foutje wordt uitvergroot, de volgende dag door kranten uitgespit.
'Het is de economie stommeling!' fluisterde James Carville ooit presidentskandidaat Bill Clinton in de oren. Is zeker het belangrijkste thema in tijden van grote economische problemen.
Voor Job de Tobber was het RTL-televisiedebat over de economie van afgelopen woensdag dus een prachtige kans om zich als de come-back kid te etaleren. Maar helaas: een paar uur voor het debat gaf Job alweer toe dat de PvdA een verkeerde berekening had gemaakt.
Campagne voeren is een politieke oorlog. Wie zich zo in zijn kaart laat kijken, geeft de tegenstander gratis munitie. Ongelooflijk. Je moet de knieën van je tegenstander breken. Geen scrupules. Winnen is immers in het landsbelang.
De kijker zit niet te wachten op de duizelingwekkende rij feitjes die droogjes worden opgesomd door politici. Ga daar overheen. Leer wel basisfeiten maar vertel ons vooral je visie. Waar staat Nederland over vier jaar? Wees optimistisch. Lach eens! Wijs ons een stralende toekomst.
Doe aan 'connecting'. Praat verhalend. Tref de kijker in het hart. Je bent een warm, intelligent mens. Een samenbindende regisseur van een beroemde stad. Time Magazine heeft je niet voor niets uitgebreid gecomplimenteerd. Pronk daarmee. Geen valse bescheidenheid.
Wilders noemt je wereldkampioen thee drinken. Maak daar een geuzennaam van. Kom maar met slogans als 'Ieder theelepeltje telt' en 'Liever een theehuis dan een verdeeld huis'. Vraag aanhangers theelepeltjes mee te nemen naar partijbijeenkomsten. Maak er een act van.
Wees hard voor je tegenstander. Zeg dat je staat als Amsterdammer, als Nederlander, voor de vrijheidsboodschap van Anne Frank en dat je nooit een belasting op haar keppeltje zou heffen.
De Nederlandse economie is internationaal gebaat bij politiek fatsoen. Oefen eens om dat uit te leggen aan het Nederlandse volk.
Luister slechts naar een enkele adviseur. Vaar uiteindelijk op je eigen kompas.
Paars
Het begin van de verkiezingsdag. Een nog lege studio in Hilversum. Mark Rutte is hoofdgast. Ik mag ook wat zeggen. Wij zitten even apart in een ruimte. Vertel hem dat ik de Nederlandse campagnevoerders door een Amerikaanse verkiezingsbril zal beoordelen. 'En?' vraagt Mark, 'wat zijn je conclusies?'
Daar gaat ie. Nederlandse politici zijn amateurs. Praten in ambtenarentaal. Voerden één langdurige slag om de juiste interpretatie van de feitjes van het Centraal Planbureau. Geen kandidaat gaf ons enig zicht op een stralende toekomst te midden van de economische treurnis. In een grauwe campagne gingen wij kopje-onder in een zee van cijfervermicelli. Op echte visie of een beetje Obama heb ik onze politici niet kunnen betrappen.
Mark heeft het nog het beste gedaan. Is kordaat, praat vlotjes en bleef bij zijn 'stick to your message' van overheidsbezuinigingen. Volgens Jan Peter zelfs draconisch, maar geen Nederlander kan mij na honderd uren debatteren uitleggen wat dat precies voor onze burger betekent.
Mark moest zich om stemmers van Wilders te winnen rechtser voordoen. In werkelijkheid is hij meer de pragmaticus à la Obama die zich uiteindelijk in het centrum van de politiek zal nestelen.
Job belde in de uitzending. Groette Mark hartelijk. Je voelde de chemie tussen die twee. Na afloop vroeg de eindredacteur of wij nog afgeschminkt wilden worden. 'Nee.' De hele dag immers zou hij door televisiecamera's worden omringd. Op weg naar het overwinningsmoment!
Ik verdween in de anonimiteit maar beleefde eerder het 'politieke' moment van de waarheid. Ik hield in de namiddag op een managerscongres een praatje over de leiderschapskwaliteiten van Obama. Na mij kwam een managementgoeroe van de Corgwell-organisatie die leiderschapskwaliteiten naar kleuren indeelt. Welnu, van Nederlands politici hebben met name Rutte en Cohen tegenovergestelde kleuren. Mark is oranje-blauw: kordaat en resultaatgericht. Cohen groen: samenbindend en luisterend. Een uitstekende combinatie, zo luidde de boodschap.
Conclusie: Rutte en Cohen sluiten een huwelijk als premier en vicepremier. Dat wordt economisch polderen. Maar ach, wat maakt het uit. Als open economie zijn wij afhankelijk van de grote buitenwereld. Over dat buitenland werd vrijwel niet gedebatteerd in de campagne. Onze nationale politiek kenmerkt zich dus door een beperkte relevantie.
Keynes
Obama is in eigen land een geplaagd man. Broos economisch herstel maar nog wel even massawerkloosheid. Amerikanen zien in hun omgeving de eerste kleurenbeelden van de jaren dertig. Steeds meer bedelaars bij het Witte Huis. Een groeiend aantal 'shelters' en voedselbanken.
Buiten Amerika is Obama een 'miracle man'. Volgens het prestigieuze opiniebureau Pew is de populariteit van Amerika in Europa tientallen procenten gestegen. Wij waarderen Obama's genuanceerde buitenlandstandpunten. Hij denkt transnationaal. Gaat de dialoog aan met de wereld. Met ons. Oogstte bewondering voor zijn economische shocktherapie aan het begin van de crisis.
Opiniepeilingen zijn de waan van de dag. De relaties met de VS komen onder druk te staan. Lafjes knuffelen met Obama. Ja, dat kunnen Europeanen goed. Maar verder durven wij niet te gaan.
Integendeel. Op economisch gebied beweegt Europa naar een tegenovergestelde positie. De conservatieve as Londen-Berlijn zet de eigen zo zieke patiënt nota bene op noodrantsoen. Een treurige therapie van bevroren salarissen, lagere uitkeringen en tientallen procenten overheidsbezuinigingen. Op naar een economische hartstilstand. Dus lagere prijzen, lagere lonen. Ziedaar het opdoemende spook van de deflatie. Natuurlijk, bezuinigen is een must, maar doe het pas als de economie echt fors aantrekt, zo schrijft New York Times-columnist Paul Krugman terecht.
Alleen met gedurfd, innovatief en optimistisch denken komen wij vlotjes uit de crisis. De VS waren de eersten met een grootschalig economisch stimuleringspakket, een toezichtsplan voor banken en wetgeving ter beteugeling van gezondheidskosten.
Wie maar met de beschuldigende vinger blijft wijzen naar de VS, waar alle leed begonnen zou zijn, loopt weg van de eigen verantwoordelijkheid. In wezen is onze wereldeconomie één grote multinational.
Wij kunnen ons niet permitteren Obama de rug toe te keren. De ideeën van Keynes, zoals toegepast in de jaren dertig, zijn actueel. In feite Europees gedachtegoed. Hoogste tijd dat wij Europeanen weer keynesiaans denken. Zodra de economie echt aantrekt, wordt de publieke sector ingedund. Maar voor de komende jaren luidt het parool in de economie: 'It's "de overheid" stupid'. Niet bang zijn politici! Investeren! Geen politieke partij heeft ooit verloren vanwege een begrotingstekort. Obama én Rutte moeten juist meer geld uitgeven.
Excuses
Voetbal, drank en olie. Een wonderlijke cocktail op mijn Scheveningse strandterras. Even wegmijmeren. Alweer een goed glas wijn terwijl de zon wegzakt in zee. Een glanzende spiegel die in de verte lichtroze kleurt.
Schelpen aan mijn voeten. Maar de eerste teerballetjes op Amerikaanse stranden, lees ik in de krant. En ook dat onze provincies bang zijn voor een olieramp in de Noordzee. Ook van groot economisch belang, zeggen zij. Politici willen excuses à la BP voor zijn. Waarschuwen nu al. Ik heb geen vertrouwen in die indek- en excuuscultuur. Daden.
Mijn ober oogt wel oprecht. De onzekere vakantiewerker biedt excuses aan omdat mijn salade een dik half uur te laat arriveert. Geeft niet. Zo'n knul rent zich rot. Doet dat voor een paar weken. Maar de 'schuldvraag' ligt hier wel duidelijk. Met de keuken is hij verantwoordelijk.
Dat woordje 'excuses' wordt te pas en te onpas gebruikt. Moet bijvoorbeeld Marco van Basten publiekelijk excuses aanbieden voor het jarenlang passeren van WK-ster Van Bommel? Maar paste hij bij het ideale spelconcept gerelateerd aan toenmalige omstandigheden? Zo'n excuus is al minder relevant.
En neem British Petroleum dat almaar 'sorry' roept. De grootste olieramp aller tijden Aan de schandpaal. Knielen voor de mensheid. Amerikanen straffen persoonlijk door niet meer te pompen bij BP. Omzetten bij tankstations dalen tot vijftig procent.
Arm New Orléans. Het omliggende moerasgebied fungeert als een spons die steeds smeriger wordt. In de stad begint het al naar olie te ruiken. Schande BP.
Maar de werkelijkheid is weerbarstiger. Een tot voor kort geheime kaart laat vierduizend booreilanden in de Golf van Mexico zien. Honderden liggen er verlaten bij. Pijpleidingen lekken. Onder Republikeinse én Democratische presidenten mochten oliebedrijven vrij opereren. Een handjevol inspecteurs had geen schijn van kans tegen malafide praktijken van oliebazen. Miljoenen mensen worden in hun bestaan bedreigd.
Excuses? Van BP? Van politieke leiders? 'Meneer, de rekening en nogmaals sorry hoor', zegt het bedienend joch. Mooi. Hem vertrouw ik, politici niet. Er moet ook bij ons onmiddellijk een moratorium op diepzeeboringen komen.
Op weg naar huis pomp ik bij BP. En alsjeblieft geen excuses van de pomphouder. Hij kan er niets aan doen.
Ground Zero
In de zomer is New York een stadsjungle waar de klamme hitte als een zware deken op je drukt. Hotels met zwembaden zijn er nauwelijks. Maar ik ben een geluksvogel. Ik logeer in het oude Milburn Hotel in de statige, sfeervolle Upper West Side. Gasten van het Milburn mogen gebruik maken van het zwembad van het Joodse Gemeenschapscentrum aan de overkant. Bestaat al sinds 1917. Er is een synagoge maar nog veel meer. Niet-joden zoals ik kunnen taalles krijgen, knutselen of in het reuzenzwembad baantjes trekken.
Nieuws! Ook ik krijg over enige tijd in Zuid-Manhattan een nieuw zwembad erbij. Gematigde Amerikaanse moslimleiders willen bij 'Ground Zero' een soortgelijk 'open' Islamitisch Gemeenschapscentrum bouwen. Niet tot ieders genoegen want de ultraconservatieve Sarah Palin heeft zondag al twitterend gekwetterd dat 'dit een klap in het gezicht van Amerika is'. De '11 september terroristen' waren immers moslimfundamentalisten en dus is zo'n islamitische wolkenkrabber van 13 etages een belediging voor de nabestaanden. 'Overigens mevrouw Palin, 13 is wel heel bescheiden in dit woud van stenen reuzen hoor.'
In het grote Amerika krijgt dit domme gansje weliswaar duizenden actievoerders tegen 'de Ground Zero-moskee' op de been maar gelukkig weten miljoenen gewone rechtse en meer progressieve Amerikanen wel beter. Op '11 september' sneuvelden ook vele Amerikaanse moslims. Dat waren aanslagen tegen de tolerantie en het pluralisme van Amerika. Wie zegt dat de islam een gewelddadige godsdienst is, wordt over het algemeen in Amerika voor gek versleten. In het bedrijfsleven is 'celebrating diversity' steeds meer de boodschap richting klanten en personeelsleden. Als de fanatieke critici wel gelijk hebben, zouden de 1.5 miljard moslims op deze aarde iedere seconde een aanslag moeten plegen. Zeker ook in Amerika waar je zo gemakkelijk aan wapens kunt komen.
Het Islamitisch Gemeenschapscentrum, overigens op een paar honderd meter gelegen van de 'Twin Towers-plek, is een prachtig eerbetoon aan de ware, vrije geest van Amerika. Vlakbij liggen protestantse en joodse gebedshuizen.
Heerlijk om zo'n zwemplekje te hebben in Lower Manhattan. Tenzij je natuurlijk bang bent dat die moslimextremisten binnen de kortste keren het water vergiftigen en alle badgasten vermoorden. Wie zo denkt, is meelijwekkend.
Maxime
Pamela Wie? Vrij Nederland oppert dat Verhagen zijn onderhandelingscollega's maar eens ferm moet wijzen op het nieuwe schandaalboek van Pamela ('Pam') Geller. Pam is Wilders grootste vriendin en fan in Amerika. Roept voortdurend dat Obama een verrader is, met terroristen heult en stiekem zijn geboorteakte achterhoudt. Geert prijst haar op de achterflap juichend aan.
Maxime zal van die aantijgingen geen slapeloze nachten krijgen. Je kunt iemand niet verantwoordelijk stellen voor andermans uitlatingen. Toch woelt onze minister van Buitenlandse Zaken 's nachts onrustig in zijn bed. Op diezelfde achterflap schrijft Wilders dat Obama zich heeft verwijderd van de fundamenten van Amerika, inclusief haar leiderschap van de wereld. Foei Barack Hussein Obama! Je bent een machts-en cultuurrelativist. Slaat bruggen naar moslims. Wilders hunkert naar 'good old' Amerika. Verklaart zich solidair met de democratische kernwaarden van Amerika.
Over dat laatste zijn Wilders en ik het eens en daar horen wat mij betreft ook tolerantie en respect bij. Maar verder? Juist het presidentschap van de door Wilders zo geliefde Bush heeft ons geleerd dat Amerika's macht in dit post-Koude-Oorlogtijdperk relatief is. Amerika botste tegen zijn grenzen op. Bijvoorbeeld in Irak.
In een wereld met zoveel instabiliteit en ook gewelddadig moslimfundamentalisme, moeten ook Nederlandse politici hun verantwoordelijkheid nemen bij het vervullen van wederopbouwtaken en zelfs militaire inzet in brandhaarden elders.
De PvdA heeft haar internationale traditie verraden door om opportunistische redenen uitstel van terugtrekking uit Afghanistan te blokkeren. Ook de VVD en de PVV lieten het wel 'internationale' CDA eenzaam achter in de polder. Volkskrantcolumnist Arie Elshout sprak terecht van Fort Nederland. Een treurige ontwikkeling. Wie een beetje doorfietst, rijdt vanuit Madurodam zo het buitenland in.
Onze politici voeren een kortzichtige isolationistische politiek. Nederland is louter met Nederland bezig. Een misvatting in een grenzeloze, steeds gevaarlijker wereld. Het internationale prestige van Nederland staat op het spel. Maxime Verhagen moet van Rutte en Wilders eisen dat Nederland een betrouwbare speler blijft op internationaal terrein.
En als uiteindelijk de middencoalitie toch nog op zou duiken, geldt precies hetzelfde dus voor Cohen.
Ayaan
Ayaan is een ster. Af en toe zie ik haar op een New Yorkse cocktailparty. Laatst in een mooie glitterjurk op het dakterras van de fameuze Gramercy Tavern. Zij is hét symbool van een verwesterde, voormalige moslima.
In de Wall Street Journal schrijft de ex-Somalische over het zo simpele wereldbeeld van Obama. Hoe naïef om de hand uit te steken naar de moslimwereld. Zoals in de toespraken in Caïro en Istanbul. Obama zou moeten leren van cultuurfilosoof Samuel Huntington die in zijn beroemde 'Clash of Civilizations' wijst op de botsing van westerse, islamitische en confuciaanse culturen.
Niks één wereld, mr. President. Wij moeten erkennen dat door de bevolkingsexplosie in de autoritaire islamitische wereld en de opkomst van China het Westen kwetsbaar is geworden. Joden, christenen en atheïsten moeten hun democratische kernwaarden herbevestigen en de strijd met de 'vijand' aangaan. In de islamitische wereld wijst Ayaan Hirsi Ali vooral op de vele foute leiders. Van Saudi-Arabië tot en met Erdogan van Turkije die het nucleaire Iraanse bewind de hand boven het hoofd houdt.
Hirsi Ali concentreert zich op politieke ontwikkelingen. Gaat gemakshalve maar even voorbij aan belangrijke maatschappelijke veranderingen.
Neem Amerika zelf. Dat is geen joods-christelijke 'melting pot' waarin iedere Amerikaan opgaat. Ook geen multiculturele maatschappij waarbinnen iedere etniciteit en religie geheel op zichzelf staat. Amerika ontwikkelt zich steeds meer tot een mozaïeksamenleving waarbinnen bijvoorbeeld miljoenen moslims hun eigenheid mogen koesteren mits zij de kaders van dat schilderij, lees de democratische kernwaarden, onderschrijven.
Het Westen heeft een vooral intellectuele, trage Verlichtingstransformatie ondergaan. In onze supersnelle internetwereld waar grenzen wegvallen, voltrekt zich in veel kortere tijd een burgerlijke Verlichting. In een paar decennia kan de wereld, de mensheid, veranderen ten aanzien van religieuze en andere mentale percepties. Hirsi Ali is er zelf het voorbeeld van. Maar ook de vwo-hoofddoekjescaissière bij Albert Heijn die ik laatst op een lezing ontmoette. Zij bidt tot Allah, vast gedurende ramadan en respecteert ten volle onze democratische grondbeginselen. Op universiteiten en binnen ondernemingen, waar ook ter wereld, kom ik veel van deze moderne, verlichte moslims tegen. Heus. Er is wel degelijk hoop, Ayaan.
Wereld.
Een teleurgestelde Obamabewonderaar verzuchtte onlangs dat de president drie handicaps heeft. Hij is zwart, heeft een moslimjeugd en is een intellectueel. 'Dat is voor veel Amerikanen helaas één handicap te veel'. Geen populist maar een relativist.
Maar ik vind dat juist een aantrekkelijk profiel. Passend bij ons gecompliceerde werelddorp.
Wat Obama en andere establishmentpolitici opbreekt, is dat wij inmiddels in een geïntegreerde wereld leven. Amerikanen waren altijd gewend de wereldeconomie te beheersen. In 'Futurecast' schrijft econoom Robert J. Shapiro dat 30% van het totale bruto wereldproduct over grenzen heen wordt verhandeld, in 2005 was dat nog 18%. Dat van de Verenigde Staten is gestegen tot boven de 25%. Deze interdependentie tast steeds meer de economische soevereiniteit aan. Maakt Amerikanen onzeker. Een financiële crisis in Griekenland zorgt onmiddellijk voor paniek op Wall Street.
Op het terrein van de buitenlandse politiek vindt een soortgelijke ontwikkeling plaats. In de Koude Oorlog domineerde Amerika een groot deel van de wereld middels de containmentpolitiek inclusief nucleaire afschrikking. In de post-Koude Oorlog droomden Bush 1 en Clinton nog van een uniepolaire wereldorde waarin de belangen van de VS, de Navo en de VN synchroon zouden lopen. Bush 2 had voor 'nine eleven' en ook wel even daarna visioenen van een machtige Amerikaanse oorlogsmachine die 'even' in Afghanistan en Irak orde op zaken zou stellen.
Obama denkt transnationaal. Probeert processen meer te beheersen dan te domineren. Hij treft een 'moeilijke' wereld aan: Iran weigert nucleaire inspecteurs toe te laten, Noord-Korea wil niet onderhandelen en in Irak neemt het sektarisch geweld snel toe. 'Afghanistan' is Amerika's langste oorlog. De Taliban zijn actief in 33 van de 34 provincies, zelfs in het tot voor kort rustige noordoosten. Ondanks extra Amerikaanse militairen.
Patriottisme wordt Amerikanen thuis, op school en zelfs op de sportclub met de paplepel ingegoten. Voor Obama is in feite geen opwindende politieke en economische strategie te vinden. In de verkiezingscampagne kon hij zich in gloedvolle bewoordingen nog afzetten tegen Bush. President Obama is voor eigen beleid meer van anderen buiten Amerika afhankelijk dan ooit tevoren. Amerikanen zijn teleurgesteld. Moeten daar erg aan wennen. Dat is zijn tragiek.
Doe maar CDA-ers. Angst is een slechte raadgever. Ga met hem.
Ik heb Wilders inmiddels goed leren kennen. Zat met hem in het vliegtuig, deelde hetzelfde hotel en zat op zijn lip toen hij zijn gematigde 'Ground Zeromoskee' toespraak hield. Wat nam hij ons daarmee in het ootje.
Net als communistenjager senator Joe McCarthy in de jaren vijftig heeft Wilders het huidige 'hot issue', namelijk islamangst, als middel aangewend om zijn politieke doel te bereiken: Macht. In deze krant maar ook in NRC en Volkskrant was ik de eerste die er schande van sprak dat Wilders zich in Amerika met haatzaaiend tuig omringde. 'Ga niet Geert' riep ik. Maar Wilders is als een schip met de volle wind in de zeilen dat je met je blote handen niet kunt tegen houden.
Wij moeten pragmatisch zijn. Verstandig opereren. Het gaat nu niet om Grote Geert maar om twee miljoen ontevreden, teleurgestelde Nederlanders. Zij moeten participeren en dan is de plotselinge PVV-regeringssteun een geschenk uit de hemel. In Detroit vertelde een moslimzakenman mij ooit dat 'de eerste verdedigingslinie tegen moslimfundamentalisme en terrorisme, de gematigde moslims zijn.' Van de vijf miljoen Amerikaanse moslims zijn dat er 99,9 procent of misschien zelfs nog wel meer. In Nederland idem.
Stel dat Wilders in de oppositie blijft. Het zit er dik in dat op korte termijn een grootschalige terroristische aanval in Europa plaatsvindt. Gepleegd door moslimextremisten. Onmiddellijk zal dan het angstbeeld ten opzichte van de islam, met alle electorale gevolgen van dien, worden opgeblazen tot duizelingwekkende proporties. Binnen afzienbare tijd is het dan ook 'minister-president Wilders'.
Wilders is op en top pragmaticus. Zo typerend zijn reactie woensdagavond dat hij toch maar mooi in recordtijd van eenmansfractie is getransformeerd in een massabeweging met directe regeringsinvloed. Macht, daar gaat het politici om.
Mij gaat het om bruggen slaan tussen van onze politiek vervreemde, vaak oudere blanke Nederlanders en onze moslimburgers. Van het CDA verwacht ik dat zij op een pragmatische wijze probeert die beide voor de oude politieke elite onzichtbare groepen te verbinden. Als Geert en zijn miljoenen 'Medelanders' buitenspel blijven staan lukt dat nooit. Vooruit! 'Voor' stemmen zaterdag!
Heb het fragment opgezocht en weer bekeken. Ik zat op 29 mei 2006 in Netwerk voor commentaar op de VVD-voorverkiezingen. Georganiseerd naar Amerikaans model. Rutte tegen Rita. Meer onder de indruk van hem dan van haar.
Eeuwig jonge en studentikoze Mark was veelbelovend. Ik zag zowaar wat Clintontrekjes: geen persoonlijke aanvallen maar 'het is de inhoud Rita!'. Dat zei Bill ook altijd. Net als de wonderboy uit Arkansas een onverwoestbare optimist met een zonnige glimlach. En ook al als Bill: een uitstekend debater verslaafd aan politiek.
De jaren daarna werd aan Rutte getwijfeld. Was hij wel zo'n groot politiek talent? Of was hij meer een tussenpaus in een tijd dat de VVD geen sterkere leider naar voren kon schuiven?
Maar ziedaar: de Comeback Kid is er opeens. Hij heeft zich, net als Clinton destijds, een ruim politiek speelveld toegeëigend. Als progressieve babyboomer voerde Clinton uiteindelijk een groot deel van de Republikeinse agenda uit.
En kijk eens naar Mark. Volgens zijn vrienden heeft hij een D66-hart. Nu zal hij als premier een deel van de Wilders-agenda uitvoeren.
In de Verenigde Staten trekt de populistische anti-establishmentkandidaat Sarah Palin als een grizzlybeer door het land. Overal eet zij tegenstanders op en baart zij nieuwe welpjes.
Onze Geert verovert ook miljoenen met zijn 'grassroots' beweging. Maar Mark heeft hem gekooid. Af en toe zal hij uitbreken. Dat is zeker. Clinton had in Dick Morris zijn sluwe strateeg goed thuis in de machiavellistische kneepjes van het vak. Maxime Verhagen is de dompteur die Wilders wel zal temmen. Mark lacht alvast de tanden bloot.
'Meneer Rutte, u bent geen Bill Clinton', kunnen tegenstanders hem toebijten in debatten. En anders dan Bill regeert Rutte in economisch moeilijke tijden. De wereldeconomie, waar Nederland zo weinig invloed op heeft, zal nog wat verder afglijden. Maar dan, als in een natuurwet, gaat de weg omhoog. 'Ik heb er altijd in geloofd', zal Mark uitroepen.
Les 1 uit het Clintonhandboek: 'De toekomst is met de optimisten!' In het zakenleven, in de politiek. Mark is een kind van Bill. Clinton kwam uit 'Hope'. Rutte uit Den Haag. Voortaan dus 'The Hope'.
In de VS heerste altijd al een populistische cultuur waarin de persoonlijkheid van de politicus centraal staat. Amerika is opgebouwd door eenvoudige boeren, burgers en buitenlui. Intellectuele politici werden van oudsher al schamper 'eggheads' genoemd: studiebollen die niet weten welke ontberingen de gewone Amerikaan moet doorstaan. Obama, oud-Harvardstudent en professor in Chicago, wordt ook bekritiseerd vanwege zijn afstandelijkheid. Het Witte Huis als ivoren toren.
Het aloude populisme neemt tegenwoordig nog grotere vormen aan. Na de opkomst van de 24 uur naar nieuws speurende kabelnetwerken als CNN en FOX in de jaren negentig is er nu de definitieve doorbraak van de nog nieuwere media.
De laatste vondst is een twitterbombardement waarmee je razendsnel de 'personality' van de tegenstander kunt beschadigen. Vorige week ontvingen duizenden inwoners in de Las Vegasstaat Nevada een mysterieus bericht met de vraag: 'Waar woont Harry Reid in Washington?' Reid is de Democratische meerderheidsleider in de Senaat die het in de Congresverkiezingen aldaar opneemt tegen Teapartykandidaat Sharron Angle.
Het officiële twitterantwoord van Reid luidde: 'Ik woon in een gewoon huis in Searchlight Nevada waar iedereen welkom is, want ik ben vaak thuis'.
In Washington, 'waar hij ook wel eens overnacht', heeft hij een flatje op éénhoog, zo meldde hij in een bijzinnetje.
Maar toen kwam het snelle, voorgekookte twitterantwoord van Angle: 'Het miljoenenappartement van onze Harry bevindt zich in het super-de-luxe Ritz Carltonhotel in DC.' In een luchtslag van tv-commercials werd de aanval vervolgens verder uitgewerkt. De boodschap: 'Reid is een politieke oplichter die zich heeft verrijkt aan de gewone belastingbetaler. Hij is een draaikont.'
In de huidige Congrescampagnes wordt naar schatting een recordbedrag van $ 2 mrd besteed. Een Republikeinse mediaspecialist blikte deze week terug vanuit de politieke loopgraven: 'We carpetbombed for two months in 82 races, now it's sniper time'. En met succes. In steeds meer staten. Ook Nevada. Het eerst nog zo politieke brekebeentje Angle staat 4 procentpunt voor in de laatste opiniepeiling.
Als zij wint is dat zeker ook een klap in het gezicht van Obama. Waar een twitterbericht al niet toe kan leiden. Wordt vervolgd. Vast ook in Nederland.
Obama op weg naar niemandsland
Aan vooravond van parlementsverkiezingen wordt duidelijk hoezeer politiek klimaat in VS vergiftigd is
In zijn overwinningstoespraak waarschuwde Obama twee jaar geleden nog dat de weg voor ons lang en steil zal zijn. Maar zijn woorden vervlogen in het gejuich. 'Happy Days are here again' stond op een spandoek. Twee jaar later is er desillusie. Republikeinen zullen morgen het Huis van Afgevaardigden veroveren en flinke vorderingen maken in de Senaat.
Als dat een meerderheid wordt, heet de nieuwe Senaatsvoorzitter Mitch McConnell, wiens hoofddoel is de herverkiezing van Obama onmogelijk te maken. Republikeinen kunnen onderzoeken doen naar de 'kwalijke praktijken' onder Obama, zoals de monstergroei van de overheid en de redding van de grote banken.
Het politieke klimaat is vergiftigd. Voor het grote publiek scoren president en Congres dikke onvoldoendes. De Congrescampagnes van 2010 hebben dat beeld alleen maar versterkt. Midden in de Grote Recessie is het recordbedrag van zo'n $ 4 mrd besteed aan in feite elkaar voor rotte vis uitmaken. Ook vanavond worden Amerikaanse televisiekijkers tientallen aanvalsspotjes voorgeschoteld.
Veel kritiek is eenvoudig niet op de meest simpele feiten gebaseerd. Obama werd als president geconfronteerd met een reddingsplan voor de banken dat door de regering-Bush al was opgesteld. Obama zelf heeft de 'linkse' publieke optie uit de gezondheidszorgverzekering gehaald.
Obama probeert steeds uit te leggen dat gezien de grote, jarenlang broeiende problemen slechts stapje voor stapje vooruitgang kan worden geboekt. Maar voor de ongeduldige, vaak eenzijdig geïnformeerde Amerikaan duurt dat te lang. Dit individualistische land, dat van onderaf werd opgebouwd, kent een fundamenteel wantrouwen jegens de overheid, dat zich uit in populistische erupties.
Zo waren midden 19de eeuw protestanten in de ban van de 'Know Nothing-beweging', die angstig ageerde tegen de immigratie van katholieke Ieren en Duitsers. Het was een geheim protestgenootschap van 'echte Amerikanen' tegen een dictatoriale overheid.
Meer recent, begin jaren negentig, doken de patriottische 'grass roots-aanhangers' van de Texaanse miljardair Ross Perot op. Zij kwamen op voor 'small town' Amerika, een kleine overheid en een evenwichtige begroting.
De huidige Tea Party is extremer en ook grootser, want vindt sympathie onder 35% van de Amerikanen. Hun woede, soms zelfs met geweldstoespelingen, valt in een vruchtbare bodem. Veel werkende Amerikanen hebben het gevoel dat zij maar één maandsalaris van werkloosheid afzitten. Van Obama wordt het onmogelijke gevraagd. De woede tegen met name het Democratische establishment is zo groot dat de Tea Party kandidaten naar voren schuift die trots vertellen niets van politiek te begrijpen maar alles van de problemen van gewone mensen.
Obama heeft de capaciteiten bruggen te slaan als pragmaticus vanuit het midden. Maar nogal wat gematigde en conservatieve Democraten zullen morgen worden verslagen door nog conservatievere Republikeinen die onder invloed staan van de ultrarechtse Tea Partyfactie. Morgen kraait de Tea Partyhaan victorie.
Arm weldenkend Amerika. Het is moeilijk bruggen slaan in niemandsland. Obama valt de komende twee jaren niet te benijden.
Goede vriend Herman van Gelderen was de eerste Nederlandse journalist die George W. tijdens de 2000-campagne in levende lijve ontmoette. Ik was in die tijd nog enigszins betoverd door het Clintoncharisma maar Herman, die toen voor Netwerk berichtte, riep meteen uit: 'Je weet niet wat je meemaakt. Hij is een Republikeinse Kennedy. Veel Amerikanen zijn conservatief. Zij zijn dol op hem. Net als Bill slaat hij een arm om mensen heen. Heeft beslist iets bijzonders. Zo 'folksy!'
Inderdaad, een man van het volk. Daar moest ik aan denken toen ik zijn memoires las. Ik kreeg meteen het visioen van George in een katoenen cowboyoverhemd in een Texaanse saloon tussen vele stamgasten. Aan de bar verspringen gesprekken als de kleuren van een stoplicht.
De economische crisis? 'Jammer, ik heb het niet zien aankomen. Voelde me een kapitein op een zinkend schip.'
De massavernietigingswapens? 'Jammer, ik krijg er nog pijn in mijn buik van als ik er aan terug denk dat wij ze steeds maar niet vonden.'
Mensenrechtenschendingen? 'Jammer, we moesten de "nine eleven mastermind" Khalid Sheikh Mohammed 183 keer bijna laten verdrinken om alle bekentenissen eruit te krijgen. Nieuwe aanslagen zoals op Heathrow konden zo worden voorkomen.'
Goeie vent die George. Meent het goed met de wereld, zegt ie vooral ook zelf. 'Weet je', roept hij schaterlachend, 'die Khalid zelf vond die "waterboardings" een goede islamitische zelfbeheersingsoefening. Toen hij bijna verdronk, permitteerde hij zich om te spreken.'
Iedereen ligt dubbel in de kroeg. Die George! Zegt ook nog: 'Toch een goeie vent, die Khalid!' Verrek, daar komt ie binnen. 'Neem een biertje van me', roept George. 'Oh nee, hij is een moslim. Ik was een christenalcoholist. Wij beiden waren zondaren. Ik begrijp hem. Iedereen maakt fouten. Kan gebeuren. We zijn maar mensen.'
Je schrijft het van je af en dat is het dan. Je verantwoordelijkheid nemen en de consequenties onder ogen zien is een heel ander verhaal. Maar als de wereld een kroeg is dan doen we niet zo moeilijk.
Het bleef nog lang gezellig. Want godzijdank komt die Saddam Hoessein er nooit meer in. En dat geldt natuurlijk ook voor de vele duizenden Iraakse oorlogsslachtoffers.
Terug
Een ongekende militaire confrontatie. Eerst voorzichtige reacties op de Noord-Koreaanse agressie. Zuid-Korea acteerde beheerst. China riep op tot terughoudendheid. De VS tot kalmte.
Obama voert waar mogelijk een buitenlandse politiek van 'diplomatieke betrokkenheid', al is er inzake Noord-Korea eerder sprake van 'diplomatiek geduld'.
Toch is een 'zacht', passief optreden onvoldoende, oordeelt Washington nu terecht. Noord-Korea is een totaal verpauperde, nucleaire natie. Een stalinistische, instabiele dictatuur waar steeds meer mensen uit wegvluchten. Noord-Korea verkeert in een leiderschapswisseling. Zal daardoor mogelijk meer onvoorspelbare geweldsacties initiëren. Onaanvaardbaar uiteraard.
Waarschijnlijk wil de nieuwe 25-jarige Kim Jong-un zijn militaire kracht laten zien aan de generaals van wie hij afhankelijk is. En natuurlijk wil het regime zijn vijanden tarten concessies te doen om de huidige patstelling te doorbreken. Het opheffen van de diverse zware sancties is een eerste prioriteit.
Obama heeft weinig speelruimte. Een zeeblokkade leidt gemakkelijk tot militaire escalatie, hetgeen voor het Chinese buurland onacceptabel is. Mondelinge berispingen, zoals van de Veiligheidsraad, doen geen recht aan de ernst van de zaak.
Obama moet een pragmatische, activistische koers kiezen met stabiliteit als sleutelwoord. Dat is ook in het belang van China en de regio. Noord-Korea moet als een kind worden beloond voor positieve stapjes voorwaarts. Als het maanden goed gedrag vertoont, zal Washington terugkeren aan de onderhandelingstafel. In ruil voor een stapsgewijze afbouw van het nucleaire programma worden sancties verlicht.
Nu laten de VS de tanden zien. Geplande Gele Zeeoefeningen met Zuid-Korea gaan door. Militair machtsvertoon. Afschrikking.
Amerika reageert als vanouds als de mondiale politieman. Die wereld kan het echter niet naar zijn hand zetten. Pure macht is wat anders dan echte invloed. Die krijg je als je bondgenoten en partners kunt mobiliseren.
Anders dan Noord-Korea hoort China bij de wereldgemeenschap. Dat schept verplichtingen. Er zijn wederzijdse belangen. Pragmatisme kan Obama en president Hu Jintao ook in deze kwestie bij elkaar brengen. Met kanonneerbootdiplomatie zet Obama Noord-Korea onder druk. Een stevig signaal richting China. Moedig en verstandig.
Terug
Zo ik iets ben, ben ik Europeaan. Dit is mijn werelddeel waar golven van Grieks-Romeinse beschaving, Renaissance en Verlichting overheen zijn gespoeld. Als een stevige branding op de aloude bodem van Joods-christelijke tradities. Hier voel ik mij thuis.
Wat een feestje om vorige week als coreferent een reactie te mogen geven op het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over een andere buitenlandse politiek. Hoofdauteur was Ben Knapen. Nu staatssecretaris.
Ik volg Knapen, oud-NRC-correspondent in onder andere Washington, al 25 jaar. Een intellectueel en prima journalist.
De staatssecretaris en de minister zaten tezamen op de voorste rij in een chique Haagse salon. Ik begon mijn speech met de welgemeende complimenten. Ja natuurlijk, na de duolanden VS-Canada zijn Duitsland en Nederland de meest vervlochten economieën ter wereld.
In een onoverzichtelijke internationale arena met vele statelijke en niet-statelijke actoren is Europa de vaste burcht van ons behoud. In een grotere wereld met opkomende grootmachten als Brazilië, India en natuurlijk China kan voor ons alleen Europa een vuist maken. Nederland, hou op overal gidsland te zijn. Luister naar anderen. Ik zei: 'Dit rapport is in drie woorden samen te vatten: "Europa, Europa, Europa!"'
Hosannah, ik genoot van het opklaterende applaus van Europa-adepten als Frans Timmermans, Rob de Wijk en Laurens-Jan Brinkhorst.
Maar toch, een paar kanttekeningen. Het Europa van Londen is nog wel wat anders dan dat van Berlijn. Toch nog verdeeldheid. Onze veiligheid en territoriale integriteit zijn onze topprioriteiten en dan kunnen wij beslist niet zonder Amerikanen en hun belangrijke aandeel in de NAVO. Dat is die andere burcht. Wij delen met hen belangrijke kernbelangen en waarden.
In onze wereld blijft voorlopig nog een spanningsveld bestaan tussen democratieën en autoritaire en ook gewelddadige regimes. Ook de naïeve wikileakers van deze wereld moeten beseffen dat de wereld niet één Disneyland van 'good guys' is waar Amerika de Boze Wolf is. Realiteitsvervalsing!
Het kwaad zit vooral elders. Nog steeds zijn Europa en de Verenigde Staten de bakens van vrijheid. Het WRR-rapport verdient beslist nog een schep 'wereld'. Dus Europa-applausvrienden, nog iets meer realiteitszin!
Terug
