Financieel Dagblad 2008
Ga naar
2012 - 2011 - 2010 - 2009 - 2007
| Voor ons | 14-11-2008 |
| Stemadvies | 23-10-2008 |
| 'Kill him' | 16-10-2008 |
| Nieuwe FDR | 09-10-2008 |
| Nachtmerrie | 03-10-2008 |
| Buitenland | 25-09-2008 |
| Eland | 19-09-2008 |
| Hoera | 11-09-2008 |
| Foei Sarah! | 05-09-2008 |
| Boze Bill | 01-09-2008 |
| Joe Biden is een liberale havik | 28-08-2008 |
| Primary | 22-08-2008 |
| Oliebama | 08-08-2008 |
| JFK 2 | 25-07-2008 |
| Stuivertje | 11-07-2008 |
| Obama Posters | 27-06-2008 |
| Goodbye Europe | 13-06-2008 |
| Country-girl | 16-05-2008 |
| Harlem | 02-05-2008 |
| MLK 40 | 03-04-2008 |
| Boemerang | 20-03-2008 |
| à la Johnson | 06-03-2008 |
| Superleraren | 22-02-2008 |
| McCain-scenario | 08-02-2008 |
| Bill, the genius | 11-01-2008 |
New Hampshire, maandag 7 januari.
Haar laatste toespraak. Ik sta vooraan. Wat is ze goed, Hillary. Prima ideeën over de gezondheidszorg, het onderwijs en natuurlijk de Irak-oorlog. Zoveel te bieden, zoveel ervaring.
New Hampshire, zondag 6 januari. Ik sta vooraan. De zaal trilt. Barack Obama is een tovenaar. Medicijnman voor een gepijnigd electoraat. Grootse visie, weinig details. Hij predikt over hoop voor een nieuw Amerika waar links en rechts wel samenwerken.
‘If you stand with me…’ Weg met het ‘ oude’ oorlogszuchtige Amerika waar 47 miljoen mensen geen ziekteverzekering hebben. De Obama-gelovigen willen niet meer omkijken. Hun messias is gedemarreerd naar de toekomst. Hillary is bevroren in de tijd. Obama, de leider van een nieuwe generatie.
New Hampshire, maandagnacht vijf over twaalf.
Per traditie mag het gehucht Dixie Notch als eerste stemmen. Zeven stemmen voor Barack, nul voor Hillary. Ik ben hier met 11 mensen van de Haagse Communicatie Kring. Politieke campagnejunkies. Onze analyse: Hillary heeft meer inhoud. ‘ Tested leadership’. Barack Obama is een flinke schep hype. We stemmen: negen Hillary, drie Obama.
New Hampshire, dinsdagochtend. Het is nog vroeg. Bill Clinton moet bij stembureaus kiezers enthousiasmeren. Wij ontmoeten hem op een leeg schoolplein. Slechts een twintigtal stille Hillary-aanhangers. Een droevig schouwspel. Op televisie alleen maar sombere voorspellingen. Bill neemt de tijd. Lacht nog wel vriendelijk, schudt handen. Wij zien de woede in zijn ogen. Wij delen hem onze analyse mede. ‘ Tested leadership’ zal de doorslag geven in het huidige tijdsgewricht. Bill vertelt ons dat de Obama-vloedgolf zo kort na Iowa niet meer te stoppen was. Meer kan hij niet zeggen. Hij moet maar weer eens verder. Wij kijken hem na.
Twee uur later ‘breaking news’ op alle zenders. Clinton is losgebroken met een riskante aanval op Obama. Als Hillary hier verliest is het Obama-momentum niet meer te stoppen. ‘Give me a break’. Boze Bill zegt dat er veel sprookjes verteld worden. Uiteindelijk gaat het om de plannen die je hebt, de opgebouwde ervaring om ze uit te voeren.
Hillary wint die avond. Verbijstering alom. Bill is het politieke genie van zijn generatie. Obama moet nog even leren.
Hij is de prediker die hoop biedt aan jongeren, zwarte mensen en hoog opgeleiden. Zij zijn gevoelig voor zijn moralistische, progressieve boodschap.
Zij is de pragmaticus die de belangen vertegenwoordigt van de voetbalmoeders, de ouderen en de Spaanstaligen. Zij moet opkomen voor ‘brood en boter’-issues, het onderwijs en een gezondheidsverzekering voor iedereen.
Twee botsende ego’s die de strijd niet opgeven. In principe twee droomkandidaten. De komende weken kan hij winnen in het liberale Maryland en de zwarte staten in het zuiden. Daarna kan zij op 4 maart scoren in Texas en Ohio waar zij vertrouwt op haar ‘silent majority’.
Zijn jonge vrijwilligers trommelen luidruchtig op de trommels van een nieuwe Amerikanisme. ‘Wij willen het land veranderen’, roept hij voortdurend. Omkijken mag niet meer.
Zij is de spreekbuis van de gewone mensen die willen dat het wordt zo als het vroeger was. ‘Back to the golden nineties’ luidt haar parool.
Hillary en Obama zullen desnoods tot in de zomer elkaar te vuur en te zwaard bestrijden. Hun positieve boodschap zal bij dat aanhoudende geweld als vanzelf veranderen in negativisme. Televisie is dominant. In een aanhoudend mediaoffensief zal met geld gesmeten worden.
Ondertussen ziet John McCain z’n geldberg groeien. Hij behoudt zijn statuur, kan in de luwte bouwen aan eenheid binnen zijn partij.
De komende maanden zal McCain vaker waarschuwen voor een terroristische dreiging. Hij is een van Amerika’s grootste oorlogshelden. Als senator een van de meest bekwame veiligheidsexperts. 28 jaar politieke ervaring! Als hij over deze thema’s spreekt, ademt hij vertrouwen in en uit.
Bij gelijk blijvende omstandigheden is de kwakkelende economie het dominante verkiezingsthema en dan heeft Hillary de beste papieren.
Maar aan de vooravond van de presidentsverkiezingen kan een terroristische dreiging de actualiteit beheersen. In 2004 gebeurde dat in het weekend voor de verkiezingsdag met een onheil voorspellende Al Qaeda-videoband. President(skandidaat) George W. Bush reageerde meteen met de vertrouwenwekkende mededeling dat hij achter de schermen alle denkbare maatregelen had genomen. Drie dagen later won hij de verkiezingen.
Herfst 2008 is zo’n scenario denkbaar. Dan wint McCain in november. Vergeleken met zijn uniform, behangen met onderscheidingen, verbleken de padvinderspakjes van zijn opponenten. Hillary en Obama moeten de wereld nog ontdekken.
Jackie Robinson, de eerste zwarte sterhonkballer. Via een aparte stadioningang mocht hij naar binnen. Een eigen kleedhokje. Op het veld uitgejouwd, bespuwd. Steevast stonden de spikes van tegenstanders in zijn vlees. Geen drankje met teamgenoten na afloop. Tot begin jaren zestig was er in Amerika een strikte rassenscheiding.
Maar er kwam een kleine man die boven de partijen uitsteeg. Hij liet zich inspireren door Jezus Christus en Mahatma Gandhi. Een geweldloze idealist die het goede in mensen naar boven haalde. Hij was de ultieme bruggenbouwer die het ‘weapon of love’ hanteerde.
De avond voor zijn dood sprak hij zijn beroemde ‘Mountaintopspeech’ uit. Hij voelde dat het einde nabij was. Had de andere kant van de berg gezien maar het deerde hem niet.
Vandaag, veertig jaar geleden, viel het schot wat hem niet echt velde want nog steeds schrijven overal op de wereld jongeren werkstukken over Martin Luther King.
Een actueel inspirator voor miljoenen. Hij leerde ons dat echte maatschappelijke veranderingen alleen maar kunnen worden gerealiseerd door te vertrouwen op mensen van goede wil. King had nuchter beschouwd geen reden blanken te vertrouwen maar hij deed het toch. Vele nachten zat hij in een koude, kletsnatte gevangeniscel maar hij zette zijn strijd voort. Hij had kunnen haten maar gaf er niet aan toe. King durfde te dromen.
De Amerikaanse geschiedenis leert dat zelfs de diepste ravijnen te overbruggen zijn. Wie had toen gedacht dat nu een zwarte vrouw minister van Buitenlandse Zaken is? Wie had toen kunnen voorspellen dat een zwarte Amerikaan zelfs kans heeft op het presidentschap? De doemdenkers, de zwartkijkers, de cynici niet. King wel.
Op de jaarlijkse Martin Luther Kingdag was ik onlangs in Detroit. Tijdens de herdenking zag ik mensen van verschillende religies en etnische achtergronden gezamenlijk het thema ‘Celebrating Diversity’ vieren. Bedrijven boden ‘diversiteitsworkshops’ voor hun personeel aan.
Natuurlijk, ook in het huidige Amerika leven nog vooroordelen. Maar toch, ik voelde de inspiratie en wat een verademing dat mensen elkaar zo respecteren.
Ik hoop dat wij vandaag en hopelijk ook morgen wat langer stilstaan bij die ‘softe’ boodschap van King. Voor even wat stilte in onze polder waar zo’n straffe wind staat.
Pittsburgh, Pennsylvania, de afgelopen week. Rij acht van een bomvol theater. Naast mij zit Susan: een jonge advocate die zegt licht over te hellen naar Obama.’. Toch wil zij háár zien want ‘ik wil goed over mijn stem nadenken. Ons land is in oorlog, de economie holt achteruit.’ Inderdaad, topeconomen in Amerikaanse kranten oordelen al dat de instortende huizenmarkt trekken vertoont van de jaren-dertigcrisis.
Daar komt ze. Een vlotte verschijning. Binnen vijf minuten staat het publiek op de banken. Zij rekt het applaus nog verder uit door te roepen: ‘De Bush-leugens hebben ons gebracht in een rampzalige oorlog. Naast het menselijk leed is er de economische schade. Met die vele miljarden dollars had we met gemak de gezondheidszorg en het onderwijs kunnen hervormen. Wij hadden de koopkracht van gewone Amerikanen kunnen verbeteren. Gaan jullie mee naar Washington om te kijken of de verhuiswagen er al staat? George Bush, we komen er aan!’
Ook Susan staat nu op haar stoel te juichen en verklaart (na afloop) zeker op Hillary te stemmen. Hillary strooit haar gedetailleerde plannen over brood- en boterissues uit. De economie is in korte tijd het belangrijkste campagnethema geworden.
Overal waar ik in deze ‘Joe Sixpackstaat’ steden en dorpen bezoek, stuit ik op veel, heel veel Hillary-aanhangers.
En Obama? In zijn speech moet hij noodgedwongen over een heel ander onderwerp praten. Hij geeft toe dat hij wel wist dat zijn dominee Jeremiah Wright extreme opmerkingen had gemaakt. Zo riep Wright vijf dagen na ‘11 september’ dat Amerika de aanslagen over zichzelf had afgeroepen. En dat gold ook voor het aidsvirus.
Hoe kan ‘Obama de bruggenbouwer’ twintig jaar een relatie hebben met een onpatriottische haatdominee die zelfs zijn campagneadviseur werd? Bij zo’n geestelijk leidsman wil je niet horen.
Hillary zal de Pennsylvania-voorverkiezing op 22 april ruimschoots winnen. Wellicht toch nog onvoldoende voor de eindoverwinning want de achterstand in gedelegeerden is aanzienlijk. Intussen slijpt de Republikeinse oorlogsheld McCain alvast zijn messen. Hij zal gaarne tot op het bot willen fileren.
Progressieve journalisten zijn nog steeds in de ban van Obama. Maar de glans is er af. Praatjes vullen geen gaatjes. De Wright-affaire zal als een boemerang terugkomen
Den Haag, de Nieuwe Kerk afgelopen maandag.
Het was een harde klap maar in de euforie bleef het onopgemerkt. Ik viel van mijn stoel omdat onderwijsgoeroe Frits van Oostrom op het symposium van de Stichting VO Haaglanden oordeelde: ‘De leraar maakt weer het verschil. Net als vroeger in de jaren vijftig. Er moet weer binding komen tussen leerling en leraar.’
Een wijze man die Van Oostrom. De doorsnee puber-leerling is geen zelfstandig universitair onderzoeker maar heeft nog structuur nodig.
Onderzoeks-vaardigheden blijven belangrijk maar een docent mag opeens ook weer een verhaal afsteken. Applaus! Ook van mede-panellid Jeroen Dijsselbloem, de jonge vader van het vernietigende onderwijsrapport.
Midden-jaren negentig bezocht ik een ‘onderwijsvernieuwings-conferentie’ , van harte aanbevolen door het Oost-Europese, bureaucratische onderwijsgedrocht in Zoetermeer. Leraren zaten als zielige schepsels in de zaal. Durfden niets te zeggen. In de wurggreep van de regelfanatici. Zij werden in een strak harnas gehesen. De leraar moest voortaan instructeur worden. Mocht nauwelijks meer uitleg geven. Slechts ‘goedemorgen’ zeggen en vooral niets van de leerstof verklappen. Les-in les-uit moesten leerlingen vragen uit werkboeken beantwoorden. Honderden per dag. Aan die onzin komt nu dus gelukkig een einde.
Van Oostrom zei terecht dat hij nog nooit iemand vol bewondering heeft horen praten over de geweldige methode van vroeger maar wel over de inspirerende docent van toen.
De leraar moet weer gerehabiliteerd worden. Een klein land moet ook over de grenzen kijken. De afgelopen jaren heb ik regelmatig Nederlandse docenten en onderwijsbestuurders meegenomen naar Amerikaanse scholen. In veel steden aldaar is het publieke onderwijs in slechte staat. Maar er zijn ook succesvolle ‘ charterscholen’ waar eendrachtig met het bedrijfsleven wordt samengewerkt. Op basis van een businessplan kan een leraar echt carriere maken en meer geld verdienen.
Les geven is een roeping maar zeker ook een professie. Als we onze twintigers en dertigers weer willen interesseren voor het docentschap dan moet het salaries bij uitstekend presteren hetzelfde kunnen zijn als dat van een manager-conrector. Dat is pas echt investeren in onderwijs. Op iedere school moeten een paar van die ‘superleraren’ als rolmodellen rondlopen. Weg met de grauwsluier in het Nederlandse onderwijs. Leerlingen en leraren moeten weer geprikkeld worden.
Champagneflessen stonden al klaar. Leiders van de linkervleugel van de Democratische partij zouden haar de dag na Ohio en Texas publiekelijk oproepen te stoppen. John Kerry, Edward Kennedy en Al Gore stonden te trappelen.
Maar zie, met een groter verschil dan verwacht versloeg zij haar opponent in Ohio. En ze won ook nog Texas.
Obama heeft nog steeds meer gedelegeerden maar kan in de komende primaries geen landelijke meerderheid meer behalen. Supergedelegeerden moeten tijdens de augustus-conventie op basis van een schriftelijke afspraak een onafhankelijk, ‘wijs’oordeel uitspreken. Zij moeten de waan van de dag overstijgen.
Welnu, Hillary zet de hakken in het zand. Een Democraat kan alleen van John McCain winnen als grote staten als Californië, Ohio en New York worden gewonnen. Juist daar was Hillary sterker dan Obama.
Gematigde Democraten als de Clintons laten de oren niet hangen naar de progressieve partijbonzen. Iedere linkse Democratische kandidaat heeft de laatste decennia de presidentsverkiezingen verloren. Neem McGovern, Mondale of Dukakis.
De huidige surplace wordt voorlopig dus niet doorbroken. McCain lacht in zijn vuistje. Kan in alle rust werken aan de eenheid van zijn partij. Hillary’s scherpe aanvallen op de onervarenheid van Obama hebben gewerkt. Dat betekent dat Obama in de tegenaanval moet.
Dit moddergevecht kan alleen maar worden beëindigd als tussen de twee kandidaten zelf een groot compromis wordt gesloten.
In de jaren zestig koos John Kennedy tot veler verbazing de ervaren Lyndon Johnson waar hij weinig chemie mee had. Maar het moest, in het belang van de partij en het land.
Als vanzelf komt zal zo’n ‘omgekeerde’ Johnson-variant boven komen drijven. Welnu, de gelouterde Hillary moet president worden omdat Obama als meer linkse, onervaren politicus makkelijk door McCain in de hoek gezet kan worden. Obama wordt Hillary’s running mate. Zo ontstaat een mooie, ‘balanced’ ticket.
De druiven zijn zoet voor Obama. In 2012 of 2016 is hij nog jong genoeg. Dan kan hij een prachtige staat van dienst overleggen. Als vicepresident reisde hij de wereld af om het geschonden imago van Amerika op te poetsen.
Zoals Hillary in de jaren negentig Bill vertegenwoordigde. De inspirerende Obama is nog meer geschikt als internationale bruggenbouwer. Amerika’s nieuwe goodwill-ambassadeur!
De Hollandse ziekte. Alles wat met politiek te maken heeft is negatief. Klopt niet, deugt niet. Weg ermee!
Maar dat mag absoluut niet gelden voor het plan van de prachtwijken. In het New Yorkse Harlem heb ik minister Vogelaar onlangs de ‘Harlem Children Zone’ laten zien. Misschien wel het belangrijkste sociaal-educatieve project ter wereld, aldus de New York Times. Kun je van leren.
Wat dan? Ten diepste dat de burger ook z’n eigen verantwoordelijkheid moet nemen. In Harlem hebben mensen uit het onderwijs, de gezondheidszorg, de kerken en het zakenleven een sociale ketting gevormd. Geen kleinschalige maar juist grootschalige projecten initiëren die als een vloedgolf over de wijk spoelen. Iedereen wordt door die ‘wave’ aangeraakt. Een groot succes. Minder armoede. Welvaart zelfs. En veiligheid.
Wij moeten nuchter vaststellen dat tientallen van onze wijken inmiddels ernstig verloederd zijn. Iedere Nederlander heeft belang bij het succes van de prachtwijken.
Goed nieuws dat vanuit de landelijke overheid nu werkelijk financiële steun komt. Wat een kansen, wat een voorsprong op Amerika. Nu moeten de lokale ‘spelers’ hun verantwoordelijkheid nemen: van bewonersorganisaties en politici tot en met de, oh wat fijn, rijke woningbouwcorporaties.
Vanuit New Yorks perspectief, waar ook al in de Bronx vooruitgang zichtbaar is, zie ik een paar succesfactoren waar Nederlanders op moeten letten.
Prachtwijkplannen moeten meetbaar zijn en het karakter van een businessplan hebben zodat het bedrijfsleven wil participeren. Sociaal ondernemen biedt volop kansen. Geef scholen op basis van een tijdelijk charter extra budgetten. Meet succes maar beloon ook! Creëer kleinschalige, slagvaardige regiebureau’s onder charismatisch leiderschap. Kunnen in scholen of wijkcentra worden geplaatst. Stimuleer!
Verbindt idealen dus met realisme. Veiligheid moet gegarandeerd worden. Dat betekent een ‘streng doch rechtvaardig’ politie-optreden. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. In Amerika’s grote steden is de criminaliteit met tientallen procenten gedaald.
Een mislukking van de prachtwijken betekent een sociale ramp die z’n weerga niet kent. Dus steun die prachtwijken. Van links tot rechts. Democraten en Republikeinen zijn dol op de sociale projecten in New York.
Toon betrokkenheid. Wees niet meer negatief. Durf! ‘Yes we can!’, zeggen wij Amerikanen na. ‘Ja, we kunnen het’. Wie verdrinkt in negativisme is bij voorbaat verloren.
Een half jaar geleden was Hillary dé establishmentkandidaat. Het Democratische topkader lag aan haar voeten. Zwarte Amerikanen zagen meer in haar dan hem.
Haar hele politieke leven was één grote voorbereiding op het presidentschap. Als First Lady van Arkansas en Amerika kwam zij op voor onderwijs en gezondheidszorg. Zij werd senator om zich verder te profileren op veiligheidsgebied.
Het kon niet misgaan. De Clintons stopten nauwelijks energie in de caucusstaten die door Obama met overmacht werden gewonnen. Urenlang politiek klompendansen. Hilarisch! Maar honderden gedelegeerden gingen verloren.
Nu doet zich dus de absurde situatie voor dat Hillary wel Texas, Californië, Pennsylvania, Ohio, New Hampshire en West Virginia wint … en de nominatie verliest.
De Clintons hebben inmiddels wél hun lesje geleerd. Obama smeedde een coalitie van zwarte Amerikanen, progressieve Democraten en partijloze jongeren. Hillary dook in het gat. In snel tempo is Hillary getransformeerd tot ‘country girl’ van kleinsteeds Amerika.
Zoals de boer, zo ploegt zij voort. Obama slaapt uit, hult zich in een maatkostuum. Arrogant veegt hij Hillary van zijn schouder. Een verveelde zucht.
Als de boer moet melken, is ‘Hillbilly’ al op pad. John Denver schalt door de autoradio. ‘West Virginia… where I belong’. Weg van de grote stad. Acht toespraken per dag. In de saloons bestelt zij bier of whisky. Geen chablis want dat is een intellectueel Obama-drankje. Economisch populisme. Tijdens de zomervakantie accijnsverlaging op benzine. Alsjeblieft, cadeautje van Hillary die voor u vecht. Iran bedreigt Israël? Van de aardbodem wegvagen. Stevige antwoorden, geen nuances.
Hillary won met 41 (!) procent verschil in deze bergstaat. Obama, let op! De Clintons geven nooit op. Hun leven is één campagne.
Vervolgscenario’s? Obama beseft dat hij niet zonder de achterban van Hillary kan en biedt haar het vicepresidentschap aan. Als Obama voor een ander kiest zal zij hem formeel ondersteunen maar voortdurend als een wesp rond hem vliegen. Zich opwerpen als de legitieme kampioen van het echte Amerika. Langzamerhand wordt Obama verder beschadigd, McCain de nieuwe president. ‘Zie je wel’, zegt Hillary, ‘Ik had kandidaat moeten zijn’. Over vier jaar nieuwe kansen. Voor haar. Niet voor hem.
En heel, heel misschien is zelfs een onafhankelijke kandidatuur een mogelijkheid.
Eigenlijk een klassiek verhaal. Juni 2001 stond Amerika op het toppunt van z’n macht. Een nieuw Romeins Rijk. Bush reisde als keizer George voor het eerst naar Europa. Van internationale verdragen trok hij zich weinig aan. ‘Standing tall’, daar gaat het om, vertelde Bush bij thuiskomst trots.
Na nine eleven trokken zijn strijdwagens de wijde wereld in. Criticasters als Frankrijk en Duitsland werden platgewalst. ‘Multilateralisme à la carte’, kregen zij aangeboden. ‘Take it or leave it’. Dát Europa telde niet meer mee.
De afgelopen jaren heeft de regering-Bush geleerd dat de wereld steeds meer een global village wordt en dat internationale betrekkingen complex zijn. Rumsfeld, de man die zo hartstochtelijk geloofde in de ‘glorie van de Amerikaanse bombardementen’, moest het veld ruimen.
Amerika is tegen z’n eigen grenzen aangelopen, heeft Europa weer nodig. Washington predikt ‘back to normalcy’ voor het relevante werelddeel. Tevreden stelde Bush tijdens zijn afscheidstournee afgelopen week vast dat met Europese leiders onderhandeld kan worden over onder meer verscherpte sancties tegen Iran. Frankrijk gaat een belangrijker rol spelen binnen de NAVO. Italië wordt actief in Afghanistan. Bush betoonde spijt over vroegere cowboyuitdrukkingen als ‘dead or alive’ en ‘bring them on’ die in het Europese woordenboek niet voorkomen..
Bij het vertrek onderaan de vliegtuigtrap stonden zijn politieke vrienden: Merkel, Sarkozy, Brown en Berlusconi. ‘Had ik die toen maar gehad’, zag je hem even denken. Maar hij bedacht zich. De meer gematigde buitenlandse politiek die Washington nu voert, had Amerika en de wereld veel ellende kunnen besparen.
Bovenaan de trap zwaaide hij voor het laatst. Over de hoofden van de huidige regeringsleiders heen, zo leek het. Alsof in de verte nog twee mensen stonden.
Natuurlijk! Als in een laatste visioen zag hij Schröder en Chirac staan. ‘I am sorry’, mompelde hij en stapte de Airforce One binnen. Acht jaren hebben hem grijzer en wijzer gemaakt. ‘Don’t mess with Europe’, grapte hij tegen de stewardess bij vertrek. Op het menu stonden ook ‘freedom fries’. De president schrapte persoonlijk dat spottende woord van de kaart. ‘Die tijden zijn geweest’. Terwijl de lichtjes onder hem doofden, viel hij in een vredige slaap.
Ondernemers van ‘Meer Business’ in Haarlem en omgeving. Leidse politicologiestudenten. Rotary-leden in Zutphen. Overal kom ik tijdens mijn Amerikaanse verkiezingspraatjes in den lande Obama-adepten tegen. Soms zelfs met betraande ogen.
Misschien jaag ik dat wonderschone sentiment ook wel aan door te vertellen dat Obama in plaats van het eenzijdige Bush-unilateralisme een nieuw internationalisme predikt. Niet Amerika maar de wereld ‘first’.
Hij zoekt de dialoog met tegenstanders. Wil actief het vredesproces in het Midden Oosten vlot trekken. Belooft de ontwikkelingshulp te verdubbelen ‘want straatarme kinderen in Afrika en Azië die niet kunnen lezen en schijven vormen een voedingsbodem voor terrorisme.’
Hij wil een nieuwe Kennedy zijn die traditionele grenzen overschrijdt. Een zo verdeeld en zelfs gepijnigd Amerika hunkert naar een nieuwe Mozes die zijn volk wegleidt van de huidige Amerikaanse farao. Obama betovert mensen.
Als de wereld echt een ‘global village’ is, kan Obama met zijn multiraciale smeltkroesprofiel zelfs uitroepen: ‘Ik bén de wereld’. Zijn one-liners zijn universeel: ‘If you stand with me’ en ‘This is our moment’. Overal is televisie. Ons aller Obama is met zijn unieke charisma hét fenomeen op het wereldpodium.
Ook steeds meer Nederlanders worden bedwelmd. Na afloop van een lezing vertelde een dame een Nederlandse fanclub te willen oprichten. Een ander wil overal Obama-posters achter de ramen. En inderdaad, ik heb er deze week al drie gezien in Den Haag.
Nu in Nederland het cynisme over onze politiek regeert, begrijp ik wel dat Obama’s boodschap van hoop en verandering er als ontbijtkoek ingaat.
Maar lieve, lieve Obama-gelovigen. Gaarne toch wat Hollandse nuchterheid. Besef dat president Obama voor een ‘reality-shock’ zal zorgen. Veel Europese bondgenoten konden zich de afgelopen jaren permitteren geen wezenlijke militaire bijdrage te leveren in Irak en Afghanistan. Bush ging immers z’n eigen weg.
Natuurlijk, Nederland levert in Afghanistan een bovengemiddelde bijdrage.
Maar Obama zal in het kader van de nieuwe samenwerking, en mede vanwege het kolossale Amerikaanse overheidstekort, al vlotjes iedere NAVO-bondgenoot vragen om een grote(re) inspanning. Zijn ‘If you stand with me’ heeft dan opeens mondiale consequenties.
Hij zal zeker ook op onze deur kloppen. Ben benieuwd of dan de posters blijven hangen.
Stuivertje wisselen in de Amerikaanse verkiezingscampagne. Eerst stond het Irakdrama centraal en was Obama in het voordeel, want hij was altijd tegen de oorlog geweest. Toen stabiliseerde de veiligheidstoestand en kwam McCain opzetten want hij had als eerste voor meer troepen geijverd.
En de laatste weken kwam Afghanistan in het middelpunt van de belangstelling want daar vallen nu meer doden. Voordeel weer bij Obama want hij wil troepen overhevelen van Irak naar die echte brandhaard van terrorisme.
Deze week is gezien alle slechte cijfers opeens de economie het echte topissue. Licht voordeel voor McCain want hij pleit voor belastingverlagingen, overheidsbezuinigingen en een cash-tegemoetkoming voor de door de hoge benzineprijzen getroffen Amerikanen.
Nederlanders hebben vaak geen idee hoe hard ook met name die benzinecrisis toeslaat. Het is heel gewoon voor een Amerikaan om een paar keer per week van 'Amsterdam naar Groningen en weer terug' of zelfs verder te rijden. Regio's zo groot als Nederland hebben geen openbaar vervoer. Je moet met de auto, die dan ook steeds kleiner wordt. Zeer on-Amerikaans! Op het platteland heb ik al boeren gezien die muilezels in plaats van tractoren inzetten.
De kredietcrisis, de huizencrisis en de energiecrisis zorgen tezamen voor een onzeker, zelfs onheilspellend gevoel bij Amerikanen. Meer dan 80% van hen wil een andere koers. CNN-commentator Bill Schneider was vorige week voor een lezing in Den Haag. 'Amerikanen zijn gelukzoekers. Anders dan Europeanen nemen zij graag risico's. Ze durven het aan met Obama, die voortdurend het absolute toverwoord "change" predikt . Als er geen grote aanslag komt, wint hij', aldus Schneider.
Ik neem die voorspelling niet over. Mij te onzeker dat huidige klimaat in Amerika. Ja, Obama heeft magie, voert een gedisciplineerde, professionele campagne. McCain spreekt een stuk minder gepolijst. Al maandenlang rommelt het in zijn vooralsnog o zo amateuristische campagne.
En de laatste opiniepeilingen? De briljante Obama, die zo de spotlight op zich heeft staan, ligt maar 2 tot 4% voor. Degene die in de zomer van een verkiezingsjaar voorstaat, verliest vaak. Vraag maar aan Dukakis, Gore en Kerry. Ach, die peilingen zeggen niets. En dat geldt ook voor de vele voorspellingen.
De jonge Amerikaan die de afgelopen uren in Berlijn was, heeft als politicus vrijwel niets gepresteerd. De onervaren senator heeft nog geen wetsvoorstel gelanceerd. Tot dit jaar was hij een kleurloos politicus. President Kennedy was al tweeënhalf jaar president toen hij zijn beroemde 'Ich bin ein Berliner'-toespraak uitsprak. In de VS heerste nog een hardnekkig racisme. Beetje bij beetje werkte de regering-Kennedy aan de grote burgerrechtenwetgeving. Kennedy sprak ook van hoop en verzoening en een nieuwe wereld. Hij richtte een vredeskorps van enthousiaste jongeren op die de hele wereld overtrokken om armoede te bestrijden. Waar hij kwam, stroomden mensen samen. Ook Barack Obama had gisteravond de ogen van de wereld op zich. Hij wordt bewierookt. Is nota bene nog niet eens officieel genomineerd door zijn partij en massaal schreeuwen de Duitse kranten al van een nieuwe zwarte Kennedy. Ik vind die Obama-aanbidding beangstigende vormen aannemen. Hij is welhaast een Mozes die zijn volk uit de woestijn leidt. Weg van de slechte farao. Inderdaad, president Bush is een president die volstrekt niet inspireert. Met zijn korte staccatotoespraken wil hij vooral de commandant van de wereld zijn. Met zijn 'je bent voor of tegen ons' verdeelt hij de wereld. Obama is de anti-Bush en zonder Bush was er nooit zo'n Obamamania ontstaan. Zijn knappe, ranke verschijning levert de mooiste glamourfoto's op en zijn hypnotiserende stem betovert. Therapeut Obama voert het geteisterde Amerikaanse electoraat lepels vol hoop en verwachting. Hij is een absolute campagnevirtuoos. Maar een nieuwe Kennedy? Ooit schreef ik een boek over de echte JFK. Ik raakte onder de indruk van de intelligente wijze waarop hij uiteindelijk buitengewoon ingewikkelde dossiers als de Cubacrisis en de burgerrechtenproblematiek aanpakte. Ik was er gisteravond bij in Berlijn. De Democratische heiland sprak weer mooie, zalvende woorden. Al luisterend schoten mij opeens andere woorden te binnen: 'Jack Kennedy was a friend of mine. Senator, you are no Jack Kennedy.' Dat zei de vicepresidentskandidaat Lloyd Bentsen ooit tegen de andere kandidaat, senator Dan Quayle. Tuurlijk, Obama heeft veel meer in zijn mars dan Quayle. Maar een nieuwe JFK? Mag ik een scheutje nuchterheid?
Toepasselijke wandspreuk voor het campagnekantoor van Barack Obama: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Hij dreigde de benzinediscussie te verliezen en flip-flopte plotseling in de richting van olie boren voor de Amerikaanse kust en het beschikbaar stellen van een deel van de nationale strategische reserve.
Een onzinnig standpunt want bij het bepalen van de olieprijs gaat het om de wereldmarktprijs en een paar miljoen liter nieuwe Amerikaanse olie heeft daar nauwelijks effect op. Peanuts! Die extra olie verdampt binnen de kortste keren over de aardbol. Zulke noodmaatregelen neem je slechts in oorlogstijd of bij een internationale crisis als de afsluiting van de Straat van Hormuz.
Obama beschuldigt John McCain van vriendschap met olieman Cheney. Maar Obama vergeet dat hij zelf als senator de wetgeving, op basis waarvan de olie-industrie forse overheidssubsidies kreeg, ruimhartig steunde.
Ook McCain vertoont populistische trekken. Hij wil de federale benzinebelasting tijdelijk opschorten. Zo'n even iets lagere prijs heeft niets te maken met een structurele oplossing van het energieprobleem. McCain steekt ook de draak met het oppompen van banden waartoe Obama in het kader van zuiniger rijden opriep. McCains campagnevrijwilligers delen overal ventielen en drukmetertjes uit.
Wat te denken van McCains belofte om kolenmijnen te reactiveren en tot 2035 veertig nieuwe kerncentrales te bouwen terwijl er de afgelopen 30 jaar slechts 1 gebouwd is. Hemelfietserij dus. McCain wil ook een prijs van $300 mln uitloven voor degene die een wonderbatterij uitvindt waardoor auto's goedkoop en schoon rijden. Oftewel bij toverslag een nieuwe, milieuvriendelijke Amerikaanse Droom.
Beide heren vinden elkaar wel bij investeren in schone milieutechnologie. Verstandige langeretermijnpolitiek maar jammer dat wij daar zo weinig over horen.
In de campagne ruikt het steeds meer naar olie. De benzineprijs is voor veel Amerikanen inmiddels net zo belangrijk als de Irakoorlog. Ik ben niet verbaasd als de kandidaten binnenkort op campagnepad jerrycans gratis benzine uitdelen. Een aardigheidje en hoe symbolisch. Appelleren aan een tijd toen oliegeluk nog heel gewoon was.
Even genieten van die iets lagere benzineprijzen in Amerika. In ieder geval tot verkiezingsdag 4 november. Ik ruik economisch populisme.
In ons cynische politieke klimaat is het bon ton aan Den Haag-bashing te doen. Zowat alle ellende in het land is te wijten aan politici. Hetzelfde fenomeen heerst al langer in de Verenigde Staten. President Reagan trok een vies gezicht als hij over Washington sprak: een gedrocht van belastingen, van kleurloze compromissen en politieke spelletjes.
Ook daar worden politici met minder respect behandeld. In onze mediacratie van vandaag, verrijkt met blogs en YouTube, worden autoriteiten vlotjes van hun voetstuk gestoten. Individuen zijn qua kennis machtiger geworden. We laten ons niet meer regeren.
Maar toch, ik zie ook Amerikaanse tendensen waar wij van kunnen leren. In voorverkiezingen trekken kandidaten van staat naar staat om zelfs in de kleinste gehuchten stemmen te trekken. Om de kiezer wordt gevochten. Enthousiasme in de Amerikaanse provincie.
In Nederland moeten we nu echt eens goed 'primaries' uitproberen. Ik vond de Rutte-Verdonk voorverkiezing wél een succes, al zou je de kandidaten nog beter met Amerikaans 'gereedschap' kunnen uitrusten.
Ook hier zou je studenten en oudere scholieren kunnen werven die vervolgens de straat op gaan. Zij worden politiek bewust en krijgen studiepunten van hun opleiding. Staat goed op je cv: maanden canvassen voor Balkenende of Bos. In gesprek gaan met burgers aan de voordeur of in het café. Dat is democratie aan de basis.
Zo'n intensieve campagne die zich met volle kracht richt op een deel van het land wekt belangstelling op. De verpleegster, de politieman en de drogist in Emmen voelen zich belangrijker worden. Hun stem doet er echt toe.
Volgende week is in Denver, in de staat Colorado, de grote Democratische conventie. Per staat zitten gedelegeerden in de zaal en in eigen hotels. Dat zie ik in Nederland niet zo gauw gebeuren maar het is een groeiproces. Als de eigen provincie de stemmen verdeelt, wordt een proces van eigenheid bevorderd. Burgers zullen zich meer herkennen in de politiek.
Ik pleit dus voor een democratisch districtenstelsel binnen onze partijen. Dat valt vooralsnog goed te combineren met een landelijk stelsel van evenredige vertegenwoordiging als de lijsttrekkers bekend zijn. Kunnen we nu eens echt in de praktijk uittesten welk kiesstelsel het beste is. Wel zo democratisch.
Joe Biden is een liberale havik
Geen duif, maar ook geen havik in de traditionele zin. Joe Biden, de 'running mate' van Barack Obama, is een liberale havik. De éminence grise van de Amerikaanse buitenlandse politiek kan de fluwelen handschoen van de voorzichtige diplomatie hanteren, maar staat ook een assertieve buitenlandse politiek voor.
Hij is tegenstander van de extra troepenopbouw in Irak, maar wil wel meer militairen naar Afghanistan sturen. Hij ijvert voor een Marshallplan voor Afghanistan. Is voorstander van een grotere rol van de Navo en een interventie in Darfur, 'waar een paar duizend Amerikaanse soldaten het verschil zouden kunnen maken'.
Biden is een internationalist. Net als Obama is hij voorstander van multilateralisme, maar dan wel een gespierde variant daarvan. Het was Biden die Clinton fanatiek steunde in zijn beslissing Servië destijds te bombarderen. De twee Democraten willen met nadruk ook Europese bondgenoten bij de Amerikaanse buitenlandse politiek betrekken. Daar staat tegenover dat Europa meer economisch en militair moet participeren. Duitsland en Frankrijk dus ook. Om te beginnen in Afghanistan - terwijl een ruime meerderheid van de Duitse bevolking tegenstander is van echte gevechtstaken voor het Duitse leger aldaar.
Meer dan Obama durft Biden Rusland hard aan te pakken. Hij vindt dat het Amerikaanse Congres het lidmaatschap van Rusland voor de wereldhandelsorganisatie WTO moet opschorten. Biden spreekt klare taal, is minder filosofisch ingesteld dan Obama. Biden is meer een pragmaticus, heeft gezag, Obama - nog - niet.
Biden kan als geen ander diepgang geven aan Obama's buitenlandpolitiek. Hij kan diens visie op de wereld van een strategie en tactiek voorzien. Als voorzitter van de buitenlandcommissie in de Senaat is hij vertrouwd met wereldleiders. Hij kent de binnenwegen in het Amerikaanse Congres. In die zin is er een gelijkenis met de combinatie Kennedy-Johnson uit begin jaren zestig.
Belangrijk nadeel is dat Biden, gelijk Obama, geen bestuurlijke ervaring inbrengt. Op economisch gebied heeft Biden zich nauwelijks onderscheiden. Dus zit McCain in een gunstige positie. Hij kan nu het vizier richten en bijvoorbeeld de succesvolle zakenman-gouverneur Mitt Romney als running mate kiezen.
Anders dan Biden kan Romney zeggen dat hij zijn sporen elders heeft verdiend. Als gouverneur in Massachusetts en als financieel crisismanager bij de Olympische Spelen in Salt Lake City. Met Biden, hoe aantrekkelijk als kandidaat ook, neemt Obama een groot risico. De ultieme Washington-insider Biden ondergraaft Obama's boodschap van verandering. Met de keuze voor Biden dekt Obama wel erg nadrukkelijk zijn buitenlandflank af. En Obama is met zijn keuze voor 'Washington' een meer gewone politicus geworden.
Obama heeft een aantal opvallend sterke eigenschappen. Hij oogt presidentieel en is visionair. Hij is een uniek retorisch talent. Maar zijn onervarenheid op buitenlands en veiligheidsterrein heeft hij nu zelf onderstreept door zo exclusief voor een buitenlandkandidaat te kiezen.
Met het ticket Obama-Biden maakt Obama goede kans de nieuwe president te worden. Maar de ijdele Biden is er de man niet naar de tweede viool te spelen en in de perceptie van de kiezer zou het wel eens als vanzelf het ticket Biden-Obama kunnen worden.
Georganiseerde emotie, zo karakteriseerde historicus Johan Huizinga ooit de Amerikaanse partijconventies. Ook nu zijn miljoenen Amerikanen weer in de ban van dit opwekkingsritueel. 'Kom naar Denver en we sluiten de rijen.' Kandidaten die elkaar maandenlang de tent uitvochten, bejubelen de winnaar. 'Obama is FANTASTISCH!', zegt Hillary nu. Zelfs Bill geeft complimentjes. Maar achter deze façade van de 'greatest show on earth' speelt de politiek wel degelijk. De Clinton-aanhang is door Obama nog lang niet gewonnen. Een kwart wil op McCain stemmen. De Obama-mensen maken de fout de Clintons af te schrijven als zijnde prehistorische wezens. Oude politiek immers.
Bill Clinton is terecht nog steeds boos. De jaren negentig waren de langste economische groeiperiode uit de Amerikaanse geschiedenis. Clinton kwam met veel gerichte stimuleringsmaatregelen en droeg bij aan een optimistisch businessklimaat. De invloed van een president op de economie wordt wel eens overdreven maar Clinton eindigde wel met een begrotingsoverschot.
Natuurlijk is Barack Obama een politicus voor de toekomst. Maar dat hij de afgelopen maanden het maar niet over zijn lippen kon krijgen om te zeggen dat de jaren negentig een periode waren van welvaart en relatieve wereldvrede is voor de Clintons een regelrechte belediging. Het getuigt van weinig - recent - historisch besef. Ook was het een persoonlijk affront om Bill Clinton aanvankelijk op te willen leggen dat hij op deze conventie hoofdzakelijk mocht spreken over de abstracte buitenlandse politiek en nauwelijks over de concrete economie.
Een conventie is strak geregisseerd, tot en met de hoeveelheid en de kleuren van de confetti. Maar als Barack Obama echt als winnaar uit de conventie te voorschijn wil komen, moet hij de Clintons de inhoudelijke credits geven. Veel Clinton-aanhangers zijn gewone Amerikanen die niet zo veel verstand van de politiek hebben. Maar van fatsoen in de politiek weten zij wel. Hun gevoelens van onvrede laten zich niet eenvoudigweg regisseren.
Obama moet zich echt snel met de Clintons verzoenen, want anders verspeelt hij zijn kansen op het presidentschap. Ik ben benieuwd naar vanavond, als Obama spreekt. Bill zal daar niet bij zijn. Ik schat in dat Obama de naam 'Bill Clinton' slechts een enkele keer in de mond neemt. Zwak hoor en politiek oliedom.
'En wanneer bekent Willem Post zich tot Barack Obama?', vroeg een kennis mij onlangs verwachtingsvol. Met een brede glimlach maar toch ook wat geïrriteerd. Het is nu wel mooi geweest met die kritische columns. Toch?
Onzin! Ik erger mij aan die overdreven Obama-hosanna. Zeker, ik prefereer zijn buitenlandopvattingen boven die van McCain. Laatstgenoemde is mij te onvoorspelbaar en te confronterend in onze 'global village' die gekenmerkt wordt door complexiteit. Zijn 'League of Democracies' is een riskant experiment dat nadrukkelijk moet dienen als tegenwicht tegen allerlei schurkenstaten.
Dus maar nederig knielen voor Obama? Nee, voorlopig vind ik de Obama-campagne vooral een gepolijste marketingmachine. Ik kan dat 'Yes we can' niet meer horen. Ik wil inhoud zien en snel ook.
Ik vind het ongepast een presidentskandidaat nu al te vergelijken met Martin Luther King of John Kennedy. Historisch gezien volstrekt onverantwoord.
Hopelijk bieden de verkiezingsdebatten 'food voor thought', al begrijp ik dat vooral het Obama-team probeert een echte discussie uit de weg te gaan. De uitnodiging om met McCain regelmatig in dorpshuizen te debatteren, heeft Obama geweigerd. Waarom eigenlijk? Veel en dicht bij de mensen is toch nieuwe politiek?!
De media valt veel te verwijten. Logisch hoor, al die aandacht voor Obama als nieuw fenomeen. Maar we zitten al in september en het is nu wel mooi geweest. Als ik zie hoe de media zich als haviken op McCain's running mate Sarah Palin storten, verbaas ik me.
Iedere kandidaat van welke partij ook zou struikelen over een intieme vriendschap met een dominee die Amerika verkettert en zelfs de vloek over het land afroept. Zo niet Obama, de nieuwe heiland immers.
Maar Sarah wordt gefileerd. Het wordt haar zelfs kwalijk genomen dat haar dochter zwanger is en haar man ooit lid is geweest van een partij die de staten meer rechten wil geven. Foei Sarah! Terecht dat 'Sarah Barracuda' met het media-establishment de vloer aanveegt.
Er wordt met twee maten gemeten. Dat bevalt me niks. Wat bestuurlijke ervaring betreft, heeft gouverneur Sarah recht van spreken. Senatoren als Obama en Biden hebben letterlijk makkelijk praten.
Dus sorry hoor. Ik ben nog niet bekeerd.
Als je wilt winnen, moet over je gepraat worden. Nog steeds staan de kranten bol van Sarah Palin. ‘Human-interest’-verhalen die op het eerst gezicht niets met politiek te maken hebben. Veel Nederlanders begrijpen daar maar weinig van.
De Verenigde Staten is een personendemocratie waarin het vooral gaat om persoonlijk vertrouwen in en zelfs bewondering voor de mens-politicus.
Stelt u zich eens voor: onze Rita Verdonk die vanuit een laag vliegende helikopter over de Veluwe scheert en schiet op alles wat beweegt. In de buurt van Epe wordt zij vol trots gefotografeerd naast een bloedend edelhert.
Dat zijn de verhalen die je in Amerikaanse kranten kunt lezen. Sarah, politicus en moeder van vijf, die persoonlijk een eland fileert. De journalist schrijft erbij dat één gezin in de wildernis van Alaska één winter kan leven van de opbrengst: worstjes, burgers, gehaktballen en nog veel meer.
Alaska ligt ver weg maar de ‘great outdoors’, die herinneren aan avontuurzucht en pioniersmentaliteit, zitten in de harten van zelfs veel Amerikanen die in de stad wonen. Amerika is nog steeds een land van mythen en symbolen. Sarah appelleert aan traditionele normen, waarden en gevoelens.
De persoon Sarah vloeit moeiteloos over in de politicus Sarah: sterk, onafhankelijk en anti-establishment. Kampioen van ‘small-town America’! Voor McCain is zij een vrouwelijke uitgave van de macho-president Teddy Roosevelt. Op safari in Afrika lieten negen leeuwen, vijf olifanten, dertien rinocerossen, zeven nijlpaarden en 262 andere dieren het leven op het altaar van zijn populariteit. Midden in de jungle leek zijn legertent op een reizend Witte Huis. Iedere ochtend werd de ‘Stars and Stripes’ gehesen. Een plaatselijk koortje van zwarte kinderen zong het Amerikaanse volkslied.
Het is momenteel een nek-aan-nek race. Kan Sarah een deel van Hillary’s achterban inpikken? Hillary schoof steeds meer op naar het conservatisme. Nog wel voor abortus wisten wij maar zij sprak over het belang van het huwelijk en andere gezinswaarden. Zij profileerde zich als ‘country girl’ voor de Archie Bunker Democraten. Steeds maar weer vertelde Hillary dat zij had leren schieten in opa’s schuur in plattelandsstaat Pennsylvania. Dit jaar had Hillary wel de politieke zus van Sarah kunnen zijn.
Reuzetelevisieschermen. Veldbedjes om wat te rusten. Grote hoeveelheden popcorn, cola en bagels. Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, Tilburg, Leiden, Groningen en nog meer gemeenten plannen nu al 'All American Events'. Zij maken zich op voor de Amerikaanse verkiezingsnacht van 4 op 5 november. Wat zullen er in de Nederlandse huiskamers veel lichtjes branden in die nacht.
Alle registers worden opengetrokken. De NOS en de actualiteitenrubrieken trekken met een leger aan journalisten de plas over. Het wordt één grote publieke marathonuitzending!
Verspilling van belastinggeld? Nee! De afgelopen acht jaar hebben we kunnen zien wat voor invloed de Amerikaanse regering op de wereld heeft. Oorlog in Irak, oorlog in Afghanistan. De legitimatie, de uitvoering, alles werd vrijwel uitsluitend door Washington bepaald.
Het grote publiek ziet het belang in van wie in het Witte Huis komt. Wij krijgen in ieder geval een meer gematigde president die bereid is met Europa samen te werken. Amerika is tegen de grenzen van z'n macht aangelopen en de Oude Wereld is opeens relevant. De president regeert in een overgangsperiode waarin nieuwe grootmachten in wording zich aandienen. Maar vooral in politieke en militair-strategische zin zijn de Verenigde Staten nog steeds dominant.
De mogelijkheid op een eerste zwarte president en een eerste vrouwelijke vicepresident maken deze verkiezingen extra historisch. Daar wil je bij zijn!
En dan nog wat. De Pechtolds en de Van Baalens laven zich ter plekke aan de optimistische Amerikaanse politieke cultuur. Zeker, ook in de VS is politiek een keiharde business maar er is ook een vrolijke kant. 'Celebrating politics!' Kandidaten moeten mensen enthousiasmeren. Tienduizenden, misschien wel honderdduizenden vrijwilligers zijn over het hele land actief. Ze gaan deuren langs, bemensen telefoonbanken.
Deze 'greatest show on earth' staat wel erg haaks op ons cynische, negatieve politieke klimaat. Wat een verademing voor wie even de verstikkende, zo boze Nederlandse polder op 4 november kan ontvluchten, al is het maar via het beeldscherm.
Mijn collega lanceert de eerste 'Maarten'(van Rossem)-glossy, over de VS. Ikzelf breng de eerste Amerikaanse verkiezingskrant in Nederland uit. 'Amerika 2008' is nu al één groot politiek feest.
Mooi dat de supermacht Amerika zoiets teweeg kan brengen.
Terug
John Kerry en Al Gore waren betere debaters dan George Bush. Maar de laatste hield zich staande en werd de president.
Dat wil niet zeggen dat het buitenlanddebat van vrijdagavond irrelevant is. Integendeel. Beide kandidaten hebben een debatzwakte die een dikke onvoldoende kan opleveren.Barack Obama is met zijn intellectuele, filosofische inslag geen scherp debater. Zijn antwoorden zijn te lang. Hij kan geweldig spreken. Zweeft als een vlinder voor een stadionpubliek maar steekt niet als een bij tijdens een debat. Ongeschikt voor zo'n bokswedstrijd.
Obama heeft dus ook geweigerd met McCain een tiental 'town hall'-debatten te doen. Hij is onzeker en al vanaf dinsdag in 'trainingskamp' in Florida om tegen een nep-McCain te oefenen. Als hij blundert over de naam van een wereldleider versterkt hij het beeld van een onervaren, onwetende politicus inzake het buitenland.
Voor McCain is het debat een geschenk uit de hemel want de financiële ellende van de afgelopen tijd wordt vooral de Republikeinse regering aangerekend. Nu kan McCain laten zien dat hij de buitenland- en veiligheidsdeskundige bij uitstek is aan wie je het land in tijd van oorlog kunt toevertrouwen.
McCain is op z'n best in een intieme debatsetting. Profileert zich als de vertrouwde Reaganachtige opa bij wie mensen zich op hun gemak voelen. Hij maakt grapjes en voelt aan op welke momenten hij kan scoren. Een sluwe vos. Maar McCain is ook onvoorspelbaar en driftig. Als je al tijdens het debat je zelfbeheersing verliest, dan kun je al helemaal niet onder druk presteren in het Witte Huis.
Inhoudelijk staan beiden niet echt tegenover elkaar. Obama is ook voorstander van een assertieve buitenlandse politiek. Hij wil het Pentagon-budget vergroten en 100.000 soldaten erbij. Absoluut geen linkse softie!
Er wordt altijd een winnaar aangewezen. Normaal gesproken McCain. Wordt vervolgd. Nog twee debatten hierna. Die gaan vooral over de economie en het binnenland. Voordeel Obama. Maar er kan ook dit jaar een 'October surprise' komen.
Bijvoorbeeld 'breaking news' vanuit het Witte Huis over een terrorisme-dreiging. Veiligheid wordt dan weer een top-issue. Voordeel McCain. Vergeet niet dat Bush won in 2004 toen Bin Laden vlak voor de verkiezingsdag 'plotseling' Amerika wilde aanvallen.
Terug
Afgelopen dagen reisde ik door het platteland van Virginia. Dorpjes met houten verandahuisjes te midden van beboste heuvels. Het romantische beeld van Norman Rockwell's Amerika.
Maar wie goed kijkt, ziet dat de verf afgebladderd is en het hout verrot. De mensen die er wonen zijn collectief woedend.
Sinds 1999 zijn de inkomsten van de middenklasse gedaald en de kosten voor eerste levensbehoeften explosief gestegen. Voor het eerst kan een nieuwe generatie niet massaal de Amerikaanse Droom verwezenlijken. Tussen Main Street en Wall Street ligt een Grand Canyon van onbegrip en achterdocht.
Nog maar tien jaar geleden was Amerika het nieuwe Romeinse rijk en groeide de economie tot in de hemel. Nu, zo hoor ik van veel mensen hier, zal het nooit meer zijn als vroeger.
In Irak en Afghanistan liep Amerika tegen z'n grenzen aan. De presidentskandidaten vragen in toespraken nota bene Europa (!) voortdurend om militaire hulp.
De winkels aan de Main Streets van het kleinsteedse platteland zijn veelal dichtgetimmerd. Huizen staan meer wel dan niet te koop.
Amerikaanse burgers begrijpen niet dat zij als belastingbetalers moeten opdraaien voor het wangedrag van de Wall Street-bankiers. Het trieste is dat niemand het kan of wil uitleggen. Bush heeft alle krediet verloren. Pelosi, Reid, McCain en Obama spelen politieke spelletjes. In een tijd die schreeuwt om leiderschap geeft niemand thuis.
Gisteren sprak ik in Washington een somber kijkende onderwijsdirecteur. Vanwege de crisis, vertelde hij, zijn meteen vele hulpprogramma's stopgezet. Het wordt winter in Amerika. Een recessie is zeker op komst.
Natuurlijk, Obama profiteert als oppositiekandidaat van dit sentiment. Maar zijn boodschap van 'change' is fundamenteel ondermijnd. Grootse sociale plannen kan hij als president wel vergeten. Dat zal de mensen nog cynischer maken. En heel on-Amerikaans: zelfs negatief! Politici roepen nog wel: '11 september' en de 'Grote Depressie' hebben we ook overwonnen, maar daar kikker je niet van op.
Een Congreslid vertelde op televisie dat Amerika met al dat nieuwe overheidsingrijpen hard op weg is naar een socialistische staat. Overdreven uiteraard. Maar het kale Amerikaanse kapitalisme komt nooit meer terug, zo is de consensus. De oude Europese 'welfare state' is opeens een interessant studieobject geworden.
Amerika is een personendemocratie. De president is politiek leider en staatshoofd. Koning van Amerika! Een sterk visueel ingesteld electoraat dankzij films en televisie. Bakermat van stripboeken. Beeld concurreert met inhoud. In grote lijnen is er tussen Republikeinen en Democraten een ideologische consensus en dus weinig echte discussie over het democratisch-kapitalistisch karakter van de maatschappij.
Alles tezamen een vruchtbare voedingsbodem voor een moddercampagne waarin persoonlijke impressies er wel degelijk toe doen.
Negatief campagne voeren is van alle tijden. In de negentiende eeuw werden politieke baantjeszoekers al beschuldigd van oplichting, overspel en buitenechtelijke kinderen. Over president Grover Cleveland spotte de tegenstander:
' Ma, Ma, where is my pa? Gone to the White House, ha, ha, ha.'
John Kerry’s karakter en het verhaal van zijn heroïsch Vietnam-verleden werden in 2004 door Karl Rove en zijn ‘attack dogs’ onderuit gehaald. Hij is een draaikont. Hij flip-flopt. ‘Een onbetrouwbaar sujet’, aldus de conservatieve Republikeinen in koor.
Maar zelfs in deze politieke oorlogen zijn er grenzen. Met name als de veiligheid van de kandidaat in het geding is. Sarah Palin zweept haar publiek op: ' Obama is een terroristenvriendje' . Uit het publiek klonk meteen: ' Vermoord hem.'
Schandalig dat Palin niet ondubbelzinnig afstand hiervan nam. Tijdens het laatste debat zei McCain dunnetjes dat hij zich ook stoorde aan diverse teksten op Obama-t-shirts.
Fout John. Dwaze geesten worden gesterkt in dwaze voornemens. Wapenbezit is wijd verspreid. Een kandidaat kan niet totaal van de wereld worden afgezonderd. De zwarte Obama heeft veel eerder dan gewoonlijk strenge beveiliging van de ‘Secret Service’ gekregen. Ingesteld voor presidentskandidaten sinds de moord op Robert Kennedy in 1968 toen hij als kandidaat doorbrak.. Obama is meerdere malen met de dood bedreigd. Er zijn arrestaties verricht. Zo’n 10% van de Amerikaanse presidenten is vermoord. Obama is nu heel dicht bij het presidentschap.
Als het onvoorstelbare gebeurt zullen de Amerikaanse binnensteden branden. Zelfs in het vrije Amerika zijn er spelregels, noem het maar fatsoensregels, waar iedereen zich aan te houden heeft.
Ik houd mijn hart vast.
Nieuwe FDR
Financieel Amerika is als een doodzieke patiënt. Net als toen.
Op het eerste gezicht zijn er opvallende parallellen. Vanaf 1929 zakte de beurs voortdurend. Op zwarte maandag 28 oktober 13%, een dag later 12. In drie jaar tijd zakten de koersen 89%. Pas in 1954 werd het oude niveau weer bereikt.
Ook toen ging er een bankencrisis aan vooraf. In 1932 waren 1860 banken van de aardbodem verdwenen.
In de 'roaring twenties' was er eveneens een 'spending orgie'. Luchtbellen in de economie die wel moesten knappen.
Maar het grote verschil is dat er toen geen dokter aan het bed zat. De Amerikaanse overheid voerde een klassieke bezuinigingspolitiek. Pas in 1932 kondigde de nieuwe president Roosevelt een 'bankvakantie' af om de financiële sector te saneren. Met zijn New Deal-hervormingsprogramma kondigde hij reusachtige overheidsinvesteringen aan.
Nu krijgt de patiënt meteen een intensivecarebehandeling met vele honderden miljarden staatssteun. Fed-voorzitter Ben Bernanke, die uitgebreid de crisis van de jaren dertig heeft bestudeerd, wil op korte termijn investeringen voor het midden- en klein bedrijf garanderen. Hij blijft ongetwijfeld de rente verlagen.
Anders dan in de jaren dertig leven we in een 'global village' waarin ook bijvoorbeeld de Chinese markt ernstige schade ondervindt van het tumult op Wall Street. De beide landen zijn verstrengeld: Chimarica! De hele wereld heeft belang bij een oplossing. Het protectionisme is een volstrekt achterhaald recept.
De nieuwe president moet zijn als een nieuwe Franklin Delano Roosevelt die de bevolking een uitgebreid plan biedt. John McCain had zo'n nieuwe 'FDR' kunnen zijn. Vechtend voor de gewone man van Main Street Amerika. In het debat van dinsdagavond vertelde hij als president honderden miljarden beschikbaar te zullen stellen om problematische hypotheken over te nemen. Maar een toelichting ontbrak ten enenmale. Jammer. Wat een gemiste kans met nog slechts één debat te gaan.
Obama bleef overeind maar was vaag over zijn reddingsplan. Tijdens het debat moest ik denken aan Mitt Romney en Hillary Clinton. Van hen hadden wij vast meer details gehoord over de economie. Dat deden zij immers ook tijdens de voorverkiezingen, maar toen ging het vooral over de oorlog in Irak. Zij hadden als kandidaat helaas de tijd tegen.
Nederland Obamaland. Ik trek de laatste weken door het land. Slochteren, Made, Lochem, in vrijwel iedere gemeente wordt iets georganiseerd over de Amerikaanse verkiezingen. En overal wordt gestemd waaruit de grote voorkeur voor Obama blijkt. Onder jongeren is het Obama 95%, McCain 5% of lager.
Goed verklaarbaar. McCain moet het hebben van zijn verleden als oorlogsheld en onafhankelijk politicus. Nederland heeft bij lange na niet zo’n militaire traditie en de Vietnam-oorlog is voor die kids zowat pré-historie. Van die ‘independent’ status van McCain begrijpen zij niets want hij heeft immers de ultra-conservatieve Sarah Palin gekozen als ‘running mate’. Een wel hele verre achternicht van André Rouvoet. Zelfs geen seksuele voorlichting op school!
Obama is hun nieuwe high-tech Kennedy. Hij biedt hoop, is toekomstgericht en maakt optimaal gebruik van het internet. Zijn face-book pagina is zowat de meest populaire ter wereld.
Mijn eerste Obama-toespraak was op 6 januari 2008 in New Hampshire. Obama sprak als een baptistische dominee en de mensen om mij hen waren emotioneel zeer geraakt.
Ik vond zijn ‘yes we can’-slogans getuigen van weinig inhoud. Meer een slimme marketing-operatie. Inmiddels heb ook ik Obama beter leren kennen. Vooral tijdens de laatste debatten was hij sterk. Hij biedt meer informatie, blijft rustig (‘cool’) en is presidentieel.
Niemand kan beter uitleggen dat vrijwel ieder maatschappelijk probleem transnationaal is en dat wij dus leven in een ‘global village’. Dat vergt noodzakelijkerwijs een nieuw internationalisme.
‘Uncle Sam’ is zwaar ziek. Ligt op bed. Dokter McCain zei dat hij er geen verstand van heeft. Is onvoorspelbaar. Onberekenbaar.
Dokter Obama tovert een tandpastaglimlach, stelt gerust en zegt precies te weten wat er moet gebeuren. Een infuus van geld en een zware operatie in Afghanistan, zo luidt zijn remedie.
Ach, veel is campagnetaal. Dure overheidsplannen en belastingverlagingen zijn niet waar te maken.
Maar Obama maakt absoluut de meeste indruk. Omringt zich ook met de juiste arts-assistenten als Joe Biden, Paul Volcker en niet te vergeten Hillary Clinton.
Ik geef dus een stemadvies. Ten diepste kan een president de maatschappij, de wereld, niet naar zijn hand zetten. Maar hij kan wel samen binden. Mensen inspireren. Als een Kennedy. Ik begrijp die jongeren!
Wat een wereld van verschil. Bush is dol op langdurige vakanties in Crawford, Texas. Daar, op zijn uitgestrekte landerijen, trok hij zich terug van de boze buitenwereld. Als er echt groot nieuws kwam, was hij wel bereid even naar het hek van de ranch te lopen om met journalisten te praten. Maar dan keerde hij weer terug. Je zag hem lopen als een ‘Texas cowboy’. In de verte werd hij steeds kleiner, verdween als een stipje aan de horizon.
En nu krijgen we Barack Hussein Obama. Woonde als kind van een Kenyaanse vader in islamitisch Indonesië en zat op een islamitische school. Zei nog maar kort geleden dat het Palestijnse volk vreselijk heeft geleden en dat dit onrecht moest verdwijnen.
Meest verbijsterend is dat Obama in de campagne voortdurend heeft gezegd dat hij de wereld wil hervormen. Wij moeten leren transnationaal te denken want vrijwel ieder serieus maatschappelijk probleem heeft internationale dimensies. Hij noemt zich een wereldburger.
Een Amerikaanse politicus die zoiets durft te zeggen! Trommelaars van het Amerikanisme zoals Reagan draaien zich om in hun graf. McCain voerde nog campagne met de slogan ‘country first’. En hij verloor. Adembenemend.
Voor ons is belangrijk dat Obama een duidelijk mandaat heeft gekregen van de kiezers om respect voor het internationaal recht te herstellen. Obama zal ‘lichte martelingen’ beëindigen, het gevangenenkamp op Guantanamo Bay sluiten en een goede samenwerking met het Internationaal Strafhof in Den Haag beloven.
Obama is absoluut geen zweverige linkse ideoloog. Hij is net als JFK en Bill Clinton een charismatische pragmaticus in het centrum van de politiek. De ideale positie om bruggen te slaan naar andersdenkenden binnen en buiten zijn partij. En naar de buitenwereld want Obama gelooft niet dat het Amerikaanse volk uitverkoren is. Ieder mens op aarde is gelijkwaardig.
Volkomen terecht dat ook in Nederland zoveel aandacht is geweest voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Ondanks alles is de VS nog steeds het machtigste land op aarde en kunnen wij ons opmaken voor ons leven in de Obamawereld. Het imago van Amerika is in één klap verbeterd. Amerika is weer een beetje van ons. Vanaf Europa kun je het weer zien liggen.
